سیر تاریخی فنحاب در یک گزارش / مسیری به ظاهر زیبا اما پر از ریسک

به گزارش ریسک نیوز، پرویز خسروشاهی رئیس کل پیشین بیمه مرکزی در کانال تلگرامی نکته در مورد علل انحلال فنحاب و اتفاقاتی که طی این سالها بر این شرکت رفته و زیان انباشته آن به صورت مفصل، گزارشی جامع ارایه کرده است. انتشار این گزارش ازین جهت اهمیت دارد که مدیران جدید این شرکت می توانند در لابلای این سطور نکات مهمی جهت تدوین برنامه های راهبردی اتخاذ کنند؛ این گزارش در ذیل می آید:

تا قبل از شروع مسوولیت من در بیمه مرکزی هدف و سیاست عملی و بعضاً تکلیفی نهاد ناظر در حوزه فناوی اطلاعات فارغ از نتیجه اجمالاً ایجاد سیستمی برای جمع‌آوری داده‌ها و ایفای نقش مرکزیت در تبادل آن در صنعت بیمه، توسعه سرویس‌های اینشورتکی و حتی در مقاطعی ایجاد سیستم یکپارچه بیمه‌گری یا core insurance در سطح کل صنعت بیمه و نهایتاً ایجاد بستری برای نظارت سیستمی موسوم به نظارت هوشمند و پیشینی بوده است.

همچنین بیمه مرکزی در حوزه فناوری اطلاعات بدنبال آن بوده یا پذیرفته که بصورت متمرکز نیازهای بیمه‌ای سازمان‌ها و دستگاه‌های حاکمیتی را برآورده کند و تکالیف اعلامی از سوی آنها به صنعت بیمه و شرکت‌های بیمه دولتی و غیر دولتی را اجرایی نماید – یعنی ایفاگر نقش هاب برای امور بیمه‌ای کشور در حوزه فناوری اطلاعات باشد. نکته قابل تأمل در این خصوص فقدان سیاست روشن و حتی بعضاً عدم وجود دغدغه نسبت به مدل درآمدزائی این سیستم معظم و با ریسک تمرکز بسیار بالا می‌باشد. ظاهراً تنها تصور ضمنی در این زمینه تأمین هزینه‌های سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری از این سیستم، از محل منابع بیمه مرکزی بوده است. گو اینکه تاکنون نیز کم و بیش چنین عمل شده است.

همین هم یکی از پاشنه آشیل‌های مهم تحول در حوزه فناوری اطلاعات صنعت بیمه و بیمه مرکزی حداقل در سال‌های اخیر می‌باشد.بعلاوه طراحی و پیاده‌سازی چنین طرح معظم و پرریسکی به شهادت تجربیات جهانی و خود بیمه مرکزی و همچنین به دلیل تنوع و پیچیدگی‌ فرآیندهای بیمه‌گری، امری بسیار پرهزینه و دشوار است، اما در صورت تحقق نیز نتیجه‌ طبیعی آن خواسته با ناخواسته دخالت گسترده بیمه مرکزی در فرآیندهای بیمه‌گری شرکت‌های بیمه و در نهایت تبدیل آن‌ها به کارگزار بیمه مرکزی و دستگاه‌های حاکمیتی خواهد بود؛ و بجای محقق نمودن خواسته‌های زیبا و جذابی چون “نظارت هوشمند و پیشینی”، به بلای جان صنعت بیمه و حتی کشور تبدیل خواهد شد.

بیمه مرکزی با اتخاذ یا پذیرفتن چنین رویکردی، ناچاراً از ذخایر فنی مربوط به حق بیمه‌ها که بایستی سرمایه‌گذاری شود تا در موقع لزوم پشتوانه‌ اتکایی برای پرداخت خسارت‌های بیمه‌شدگان باشد، برای تصدیگری و بنگاهداری در حوزه فناوری اطلاعات استفاده کرده بدون اینکه بازده اقتصادی چندانی از ِقبَلِ آن بدست آورد یا حداقل چشم‌انداز روشنی در این زمینه وجود داشته باشد.

مبلغ این سرمایه‌گذاری بصورت اسمی حداقل 1.2 همت است. بخشی از این سرمایه‌گذاری در قالب طراحی، توسعه و بهره‌برداری و پشتیبانی از سنهاب که توسط شرکت آمیتیس انجام می‌شود صرف شده است که با عقد قرارداد پیمانکاری، خدمات فناوری اطلاعات به بیمه مرکزی ارائه می‌کند و همچنین تکالیفی را که نهادها و دستگاه‌ها و مراجع بالادستی دیگر به بیمه مرکزی ارجاع می‌نمایند انجام می‌دهد.

در واقع بزرگترین و مهمترین دستاور سرمایه‌گذاری ۱.۲ همتی مورد اشاره ایجاد، توسعه و بهره‌برداری از سنهاب می‌باشد. دیگر منبع درآمدزایی آمیتیس کارمزد استعلام بیمه‌نامه‌ها از سنهاب است که قراردادهای آن با فنحاب منعقد شده و در درآمدهای آن لحاظ می‌شود تا شرکت مذکور بتواند بخشی از هزینه‌های خود را پوشش دهد. بخش دیگری از ۱.۲ همت یادشده از طریق افزایش سرمایه در فنحاب صرف خرید تجهیزات برای نیروی انتظامی شده تا امکان صدور کروکی آنلاین فراهم شود، که عملیاتی شده اما تاکنون درآمدزایی برای بیمه مرکزی و فنحاب نداشته است. مابقی سرمایه‌گذاری فوق نیز عمدتاً در قالب هزینه‌های جاری فنحاب و چند پروژه دیگر به مصرف رسیده است که آنهم خروجی عملیاتی‌ به همراه نداشته و اگر هم داشته منجر به بازدهی اقتصادی برای سرمایه‌گذاری انجام‌گرفته نشده است. 

وقتی شهریور ۱۴۰۳ مسوولیت خود را شروع کردم فرد متخصصی در حوزه فناوری اطلاعات را مأمور کردم تا بررسی روی وضعیت فناوری اطلاعات بیمه مرکزی از جمله شرکت‌های ذیربط داشته باشد. نتیجه بررسی ایشان این بود که بجز شرکت آمیتیس بقیه شرکت‌ها کارکردی ندارند و اگر برنامه بیمه مرکزی خروج از تصدی‌گری در حوزه فناوری اطلاعات و تمرکز بر سیاست‌گذاری و رگولاتوری در این زمینه است تداوم فعالیت آنها جز اتلاف منابع نتیجه‌ای به بار نخواهد آورد و بهتر است تعطیل شوند. در صحبت‌هایی که با مدیران جدید فنحاب در هنگام شروع مسوولیت نیز داشتیم همین رویکرد به آنها اعلام شد.

بنابراین سیاست ما در حوزه فناروی اطلاعات این شد که بیمه مرکزی تصدیگری و بنگاهداری خود در این حوزه را به حداقل ممکن رسانده و بر جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز نهاد ناظر یا تکلیف‌شده در قوانین و مقررات و ساماندهی آن و همچنین رگولاتوری و سیاست‌گذاری متمرکز شود. در این راستا مقرر شد بیمه مرکزی سامانه سنهاب (بانک اطلاعات بیمه‌ای کشور) را ساماندهی و تکمیل کند و بر تمیز کردن داده‌های آن متمرکز شود؛ شرکت آمیتیس با اصلاح ساختار و واگذاری بخشی از سهام خود به شرکت‌های بیمه مأمور طراحی، توسعه و پشتیبانی از سیستم‌های ساپ‌تک بیمه مرکزی شود و شرکت‌های سرویس‌دهنده و اینشورتک غیردولتی با اخذ مجوز از بیمه مرکزی یا آمیتیس شکل گرفته و با بهره‌گیری از سامانه سنهاب به تولید و ارائه سرویس‌های مختلف اینشورتکی به بازیگران گوناگون صنعت بیمه از جمله بیمه مرکزی بپردازند.

در اجرای سیاست جدید، تعداد اعضای هیأت مدیره در شرکت‌های فناوری اطلاعات وابسته را از ۵ نفر به ۳ نفر کاهش دادیم و شرکت فنحاب و یک شرکت‌ کوچک وابسته که با حدود ۱۳۰ نفر نیروی انسانی نه خروجی داشتند و نه درآمدی، تعطیل شدند که به صرفه‌جویی سالانه ۶۰ تا ۱۲۰ میلیارد تومان برای بیمه مرکزی منجر خواهد شد.

در حال حاضر فعالیت شرکت وابسته کاملاً متوقف شده و فنحاب نیز فقط ۳ نفر شاغل دارد تا امور مربوط به پرداخت بدهی‌های شرکت و ادغام آن در آمیتیس یا عصر نوین را انجام دهند. یکی از مشکلات بزرگ این شرکت و شرکت کوچک زیرمجموعه، مالیات و حق بیمه معوق یا پرداخت نشده آنها و کارکنانشان به دو سازمان مالیاتی و تأمین اجتماعی می‌باشد که مداوماً از سوی این سازمان‌ها به فنحاب اعلام می‌شود. بنابراین از گرفتاری‌های عمده هر دو مدیر عامل فنحاب در دوره اینجانب، مسائل حقوقی مربوط به این مسأله و تصفیه بدهی‌های ایجاد شده بابت آن بود. در حال حاضر اگر شکایت جدیدی واصل نشود تقریباً همه مسائل مالی شرکت‌های مورد اشاره اعم از بدهی‌ها و حق و حقوق کارکنان تسویه شده و شرکت آماده ادغام با آمیتیس یا عصر نوین است.

هلدینگ فناوری اطلاعات بیمه مرکزی که ابتدا سنحاب نام داشت و بعدا فنحاب و نوآر نامیده شد و مأموریت آن توسعه سرویس‌های اینشورتکی، رگ‌تک و ساپ‌تک در قالب شرکت‌های زیرمجموعه و هدایت و نظارت بر آنها بود؛ تا پیش از پاییز ۱۴۰۴، با ۸۸ نفر نیروی تمام‌وقت و ۱۱ نفر مشاور نیمه‌وقت ماهانه ۵ تا ۱۰ میلیارد تومان هزینه می‌کرد بدون اینکه خروجی قابل اعتنایی داشته باشد، بنابراین همواره با کسری بودجه روبرو بود و بیمه مرکزی مجبور می‌شد این کسری را تأمین نماید. لازم به گفتن است از ۸۸ نفر یادشده حدود ۱۳.۶ درصد ذیل فعالیت‌های مأموریتی شرکت(فناوری اطلاعات و تحول دیجیتال)، ۱۲.۵ درصد در زمینه قراردادهای مربوط به استعلام بیمه‌نامه از سنهاب و ۷۴ درصد مابقی در فعالیت‌های پشتیبانی و سایر امور فعالیت می‌کردند.   نکته جالب توجه دیگر آن است که مبلغ قرارداد فنحاب جهت استعلام بیمه‌نامه‌ها در سال ۱۴۰۵ به بیش از دو برابر سال ۱۴۰۴ افزایش پیدا کرده، در حالیکه تعداد شاغلین آن از ۹۹ نفر در زمان عقد قرارداد ۱۴۰۴ به ۳ نفر در زمان عقد قرارداد ۱۴۰۵ تقلیل یافته است. در نتیجه‌ی اصلاح وضعیت فنحاب، زیان آن از نزدیک ۸۲.۵ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ به نزدیک ۱۹ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ کاهش یافت و اگر شرکت در همین وضعیت فعلی بماند در سال ۱۴۰۵ سودآوری بالایی از محل قرارداد مورد اشاره نصیبش خواهد شد، هر چند این سود در واقع به آمیتیس تعلق دارد. البته با این توضیح که ۹۸ درصد سهام آمیتیس به فنحاب اختصاص دارد. لازم به ذکر است با حذف هزینه‌های استهلاک، زیان فنحاب در ۱۴۰۳ به ۷۲.۶ میلیارد تومان و در ۱۴۰۴ به نزدیک ۱.۷ میلیارد تومان کاهش می‌یابد.کل هزینه‌های فنحاب بدون لحاظ استهلاک از نزدیک ۱۵۴ میلیارد تومان در ۱۴۰۲ به ۱۰۰ میلیارد تومان در ۱۴۰۳ و ۵۳.۵ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است(به ترتیب ۳۵ و ۴۷ درصد کاهش). همزمان درآمدهای فنحاب(حاصل از قراردادهای استعلام بیمه‌نامه و سود سرمایه‌گذاری) از ۲۶ میلیارد تومان در ۱۴۰۲ به نزدیک ۲۸ میلیارد تومان در ۱۴۰۳ و ۵۲ میلیارد تومان در ۱۴۰۴ افزایش یافت(به ترتیب ۷ و ۸۶ درصد افزایش). بر این اساس نسبت هزینه به درآمد از ۶ برابر در ۱۴۰۲ به ۳.۶ برابر در ۱۴۰۳ و نزدیک یک برابر در ۱۴۰۴ کاهش یافت.در حالیکه در ۱۴۰۳ علیرغم کاهش کل هزینه‌ها، هزینه حقوق و دستمزد فنحاب ۳۰ درصد افزایش یافته بود در ۱۴۰۴ با اجرای برنامه اصلاحی مصوب هیأت عامل بیمه مرکزی، این قلم هزینه‌ای ۴۳ درصد کاهش پیدا کرد.

در اینجا جا دارد از اعضای هیأت مدیره شرکت فنحاب بخصوص مدیر عامل آن آقای مهندس غفاری که با دلسوزی و پشتکاری کم‌نظیر و بدون هرگونه خواسته شخصی و حتی صرفنظر کردن از حق و حقوق متعارفی که به ایشان تعلق می‌گرفت؛ کار بسیار بزرگ و دشواری را در عرض هفت ماه آنهم در شرایط بسیار سخت سال ۱۴۰۴ با کمترین تنش و حاشیه به انجام رساندند و شرکتی با ۸۸ نفر شاغل تمام‌وقت و ۱۱ نفر نیمه‌وقت با کلی معضل و بدهی و زیان را با کمترین زیان و بدهی مالیاتی و بیمه‌ای با ۳ نفر شاغل و نسبتاً شسته و رفته تحویل مدیر عامل بعدی دادند؛ صمیمانه سپاسگزاری نمایم.

البته علی‌رغم همکاری خوب مرکز فاوای بیمه مرکزی اگر شرایط خاص سال گذشته و همچنین برخی‌ مقاومت‌ها در یکی دو بخش‌ بیمه مرکزی نبود این اصلاح ساختار بسیار سریع‌تر از آنچه رخ داد می‌توانست انجام پذیرد و فاز نهایی آن نیز در سال گذشته تکمیل شود. بعلاوه بقیه برنامه‌هایی که بخصوص در ارتباط با آمیتیس مد نظر بود می‌توانست شروع شده و تا امروز پیشرفت قابل ملاحظه‌ای را تجربه کند. انشاالله با تدبیر مدیران جدید، این شرکت طبق برنامه با یکی از دو شرکت‌ فناوری اطلاعات بیمه مرکزی ادغام شود. اگر هم بنا بر حفظ آن است به وضعیت غیربهره‌ور و تأسف‌آور قبلی و حرکت در مسیر به ظاهر زیبا و جذاب اما بن‌بست، پرریسک، پرهزینه و کم‌بازده پیشین باز نگردد. رسیدن به آنچه در ذهن‌های ما درباره تحول دیجیتال و نظارت هوشمند در صنعت بیمه بود و هست از مسیر فنحاب نمی‌گذرد.

به نظر می‌رسد ۱۰ سال تجربه با سنحاب یا فنحاب یا نوآر به روشنی این را اثبات کرده باشد.به جرأت می‌توان گفت تغییر پارادایم و تغییر ریل مورد بحث در حوزه فناوری اطلاعات، نقطه عطفی در تحولات صنعت بیمه و بیمه مرکزی در سال‌های اخیر است که اگر بطور کامل عملیاتی شود آینده خوبی در انتظار صنعت بیمه خواهد بود. ما با تعطیل کردن شرکت‌های بلااستفاده، تحول دیجیتال را تعطیل نکردیم بلکه روش تحقق آن را تغییر دادیم. یعنی رویکردهای کم‌بازده، پرهزینه و پرریسک را کنار گذاشتیم و سعی کردیم در مسیری موجه و زاینده و بهره‌ور که به توسعه و تحول واقعی و پایدار می‌انجامد گام برداریم.

در واقع سیاست ما تحول در ساختار حوزه فناوری اطلاعات بیمه مرکزی از “عاملیت و مرکزیت” به “سیاستگذاری، رگولاتوری و جمع‌آوری یا ایجاد دسترسی به داده‌ها‌ی بیمه‌ای با هدف پیاده‌سازی سیستم‌های ساپ‌تک برای بیمه مرکزی و به اشتراک‌گذاشتن آنها جهت ارائه سرویس‌های اینشورتکی به سایر بازیگران صنعت بیمه با رعایت اصول حاکمیت داده” بود و که در این مسیر گام‌های مهمی نیز برداشتیم.در راستای پیاده‌سازی استراتژی مذکور در چهار حوزه اصلاح ساختار آمیتیس، نسخ الکترونیک موسوم به هاب درمان، کروکی آنلاین و همچنین تدوین آیین‌نامه‌ای ویژه اکوسیستم فناوری اطلاعات صنعت بیمه با هدف تصویب ضوابطی برای حفظ محرمانگی داده‌ها و نحوه دسترسی به آنها، امنیت داده‌ها و سیستم‌ها، شرایط فعالیت آسان اما چارچوب‌دار و امن برای اینشورتک‌ها، نحوه سرویس‌دهی سنهاب به اینشورتک‌ها جهت ارائه خدمات فناور‌پایه و اینشورتکی از جمله در حوزه‌های رگ‌تک و ساپ‌تک، تقلبات و تخلفات بیمه‌ای، ارزیابی ریسک، اعتبارسنجی و رتبه‌بندی مشتریان و انواع عرضه‌کنندگان خدمات بیمه‌ای و نظایر آن؛ طرح‌ها و اقدامات مهمی در دست تهیه یا اجرا است که انشاالله در دوره جدید تکمیل گردیده و به نتیجه برسد.شمای کلی اکوسیستم فناوری اطلاعات صنعت بیمه که به تصویب شورای سیاست‌گذاری فناوری اطلاعات صنعت بیمه – که تشکیل آن از پیشنهادات خوب آقای فرامرزی مدیر عامل اسبق فنحاب بود – نیز رسیده است در ادامه قابل مشاهده است.

ناگفته نماند طی ۱۵ سال اخیر به اقتضای شرایط محاطی و محیطیِ اقتصادی، مالی، تکنولوژیکی و مدیریتی؛ در حوزه فناوری اطلاعات صنعت بیمه و بیمه مرکزی زحمات زیادی کشیده شده است که هر کدام به نوبه خود یک گام به پیش یا یک تجربه درس‌آموز برای اصلاح روندهای گذشته به ارمغال آورده است، که در مجموعه بسیار ارزشمند سنهاب با همه نقاط ضعفش متجلی است. اگر اکنون اینجا هستیم و می‌توانیم از تغییر ریل صحبت کنیم به پشتوانه برنامه‌ریزی‌ها و تلاش‌های دلسوزانه گذشتگان دست‌اندرکار این امر و آجر روی آجر چیدن‌های آنان است. بنابراین جا دارد از خدمات و زحمات ارزشمند تک‌تک آنان با صداقت و به‌دور از هرگونه تعارفی سپاسگزاری نماییم و برای آیندگان نیز در این راه آرزوی موفقیت در تحول‌‌آفرینی بکنیم.