درس‌آموخته‌ای از انتقال مدیریت در بیمه پاسارگاد؛

میراثی که راه آینده را باز می‌کند

آنچه در رأس بیمه پاسارگاد رخ داده، از این منظر قابل تأمل است. نه از آن رو که بتوان همین امروز برای آن عنوان «الگوی کامل» برگزید، بلکه به این دلیل که شیوه جابه‌جایی مدیریت در این شرکت، فرصتی برای بازخوانی یکی از مهم‌ترین و در عین حال مغفول‌ترین مسائل صنعت بیمه فراهم کرده است: چگونه باید یک دوره مدیریتی طولانی را به دوره‌ای تازه پیوند زد، بی‌آنکه سازمان هزینه گسست، شتاب‌زدگی یا کشمکش پنهان قدرت را بپردازد؟ / ارزش تجربه بیمه پاسارگاد نیز بیش از هر چیز در همین نقطه نهفته است: مدیر پیشین با یک «خروج پاک» (Clean Break) از تمامی ارکان حاکمیتی و هیئت‌مدیره خارج شده است. اکنون مسئله این است که تجربه او چگونه به عنوان یک میراث در خدمت آینده شرکت قرار گیرد، بی‌آنکه استقلال مدیرعامل جدید مخدوش شود. /صنعت بیمه ایران بیش از تغییر مدیران، به نهادینه شدن انتقال مدیریت نیاز دارد. به شرکت‌هایی نیاز دارد که رفتن یک مدیر را پایان یک جهان و آمدن مدیر دیگر را آغاز همه‌چیز ندانند. سازمان حرفه‌ای، گذشته را دور نمی‌ریزد و آینده را نیز به گذشته واگذار نمی‌کند؛ میان این دو پلی می‌سازد که تجربه از روی آن عبور کند، اما قدرت در میانه راه متوقف نماند.

آنچه در بیمه پاسارگاد آغاز شده، می‌تواند نمونه‌ای از ساختن همین پل باشد. قضاوت نهایی هنوز زود است، اما نفس حرکت اهمیت دارد: مدیری باسابقه، پس از هفده سال، مسئولیت اجرایی را واگذار کرده؛ مدیری تازه، پس از یک دوره آشنایی، سکان شرکت را در دست گرفته؛ و اکنون هر دو در برابر آزمونی مشترک قرار دارند.

به گزارش ریسک نیوز، در صنعت بیمه، مدیران بسیاری می‌آیند، دوره‌ای مسئولیت می‌پذیرند و سرانجام جای خود را به دیگری می‌سپارند؛ اما همه رفتن‌ها به «انتقال» نمی‌انجامد. گاهی فقط نامی از روی یک در برداشته می‌شود و نامی دیگر جای آن می‌نشیند، بی‌آنکه سازمان برای این جابه‌جایی آماده شده باشد. گاهی نیز مدیری می‌رود، اما سایه‌اش چنان بر سازمان باقی می‌ماند که جانشین او فرصت پیدا نمی‌کند قامت مستقل خود را نشان دهد.

میان این دو، راه سومی هم هست: انتقالی آرام که نه گذشته را انکار می‌کند و نه آینده را در گرو گذشته نگه می‌دارد؛ تجربه را حفظ می‌کند، اما اختیار را می‌سپارد؛ به پیشکسوت احترام می‌گذارد، بی‌آنکه راه را بر نسل بعد ببندد.

آنچه در رأس بیمه پاسارگاد رخ داده، از این منظر قابل تأمل است. نه از آن رو که بتوان همین امروز برای آن عنوان «الگوی کامل» برگزید، بلکه به این دلیل که شیوه جابه‌جایی مدیریت در این شرکت، فرصتی برای بازخوانی یکی از مهم‌ترین و در عین حال مغفول‌ترین مسائل صنعت بیمه فراهم کرده است: چگونه باید یک دوره مدیریتی طولانی را به دوره‌ای تازه پیوند زد، بی‌آنکه سازمان هزینه گسست، شتاب‌زدگی یا کشمکش پنهان قدرت را بپردازد؟

مدیری که بخشی از تاریخ شرکت شد

سخن گفتن از انتقال مدیریت در بیمه پاسارگاد، بدون سخن گفتن از معصوم ضمیری، ممکن نیست. هفده سال مدیرعاملی در یک بنگاه بیمه‌ای، صرفاً عددی در سابقه حرفه‌ای یک مدیر نیست. چنین دوره‌ای، خواه‌ناخواه، با حافظه سازمان، فرهنگ تصمیم‌گیری، شبکه روابط، فراز و فرودهای بازار و زیست حرفه‌ای هزاران نفر درهم می‌آمیزد.

بخش مهمی از آنچه امروز با نام بیمه پاسارگاد شناخته می‌شود، در دوره مدیریت ضمیری شکل گرفته است؛ از تثبیت جایگاه شرکت در بازار تا گسترش شبکه فروش و توسعه بیمه‌های زندگی. درباره کارنامه‌ای چنین طولانی، می‌توان از زوایای مختلف سخن گفت و طبیعی است که هر دوره مدیریتی در کنار دستاوردهای خود، پرسش‌ها و نقدهایی نیز داشته باشد. اما یک واقعیت را نمی‌توان نادیده گرفت: ضمیری برای بیمه پاسارگاد فقط مدیرعامل یک مقطع نبود؛ او به بخشی از تاریخ و هویت این شرکت تبدیل شد.

شاید یکی از دشوارترین آزمون‌های یک مدیر باسابقه، نه ساختن و توسعه دادن، بلکه تشخیص زمان واگذاری باشد. ماندن، به‌ویژه پس از سال‌ها موفقیت و نفوذ، اغلب آسان‌تر از کنار رفتن است. هنر مدیریتی گاهی در تصمیم‌هایی آشکار می‌شود که صاحب قدرت درباره محدود کردن قدرت خود می‌گیرد.

ارزش تجربه بیمه پاسارگاد نیز بیش از هر چیز در همین نقطه نهفته است: مدیر پیشین با یک «خروج پاک» (Clean Break) از تمامی ارکان حاکمیتی و هیئت‌مدیره خارج شده است. اکنون مسئله این است که تجربه او چگونه به عنوان یک میراث در خدمت آینده شرکت قرار گیرد، بی‌آنکه استقلال مدیرعامل جدید مخدوش شود.

این تعادل، هم نشانه احترام به گذشته است و هم شرط آغاز واقعی آینده.

آشنایی پیش از نشستن بر صندلی مدیریت

محمدرضا کشاورز در ۱۷ مهر ۱۴۰۳ به‌عنوان مشاور عالی مدیرعامل وارد بیمه پاسارگاد شد و حدود شش ماه بعد، در روزهای پایانی اسفند همان سال، مسئولیت مدیرعاملی را بر عهده گرفت.

در بسیاری از شرکت‌ها، مدیرعامل تازه زمانی با واقعیت سازمان روبه‌رو می‌شود که حکم انتصاب را در دست دارد. از همان روز نخست باید تصمیم بگیرد، در حالی که هنوز زبان نانوشته سازمان، مناسبات درونی، حساسیت شبکه فروش، ظرفیت مدیران و پیچیدگی پرونده‌های جاری را به‌درستی نمی‌شناسد. چنین مدیری معمولاً ناچار است هم‌زمان یاد بگیرد، اعتماد ایجاد کند و تصمیم‌های پرهزینه بگیرد.

حضور پیشینی کشاورز در بیمه پاسارگاد، دست‌کم این امکان را فراهم کرد که شناخت او از شرکت پیش از آغاز مسئولیت اجرایی شکل بگیرد. حدود شش ماه برای شناخت کامل سازمانی با ابعاد بیمه پاسارگاد زمان زیادی نیست؛ اما فرصتی نسبتا کافی است تا از حضور بدون مقدمه فاصله بگیرد.

این تجربه یک درس روشن برای او داشت: با مدیران، کارکنان، شعب و شبکه فروش گفت‌وگو کرد. مسائل راهبردی شرکت را پیش از پذیرش مسئولیت شناخت و برای دوره جدید، انتظارات و معیارهای روشنی تعریف کرد.

بر همین اساس تجربه پاسارگاد زمانی به یک الگوی قابل تکرار تبدیل می‌شود که این فرایند از سطح تفاهم میان اشخاص فراتر برود و در قالب یک سازوکار سازمانی تثبیت شود.

انتقال قدرت یا انتقال مسئولیت؟

در ادبیات رایج، معمولاً از «انتقال قدرت» سخن گفته می‌شود؛ اما در یک شرکت حرفه‌ای، آنچه باید انتقال یابد بیش از قدرت، مسئولیت است. قدرت اگر از پاسخ‌گویی جدا شود، به امتیاز تبدیل می‌شود؛ اما مسئولیت، مدیر را در برابر نتایج تصمیم‌هایش قرار می‌دهد.

اکنون محمدرضا کشاورز مدیرعامل بیمه پاسارگاد است و باید بتواند مسئولیت دوره خود را به‌طور کامل بپذیرد؛ موضوعی که در اصول حاکمیت شرکتی G20/OECD (۲۰۲۳) و تجربیات نهادهای پیشرو نظیر Swiss Re (۲۰۲۴) به عنوان اصل استقلال مدیریت شناخته می‌شود. این مسئولیت بدون اختیار واقعی معنا ندارد. او باید امکان انتخاب همکاران، تنظیم اولویت‌ها، اصلاح فرایندها و اجرای راهبرد خود را داشته باشد و در مقابل، پاسخ‌گوی نتایج نیز باشد.

از سوی دیگر، تجلیل واقعی از یک مدیر باسابقه نیز در ادامه دخالت او در همه امور نیست. گاه بالاترین شکل احترام به میراث یک مدیر آن است که سازمان ساخته‌شده در دوره او، بتواند بدون وابستگی روزمره به حضورش، راه خود را ادامه دهد. سازمانی که پس از بنیان‌گذاران و مدیران اثرگذار خود همچنان استوار می‌ماند، بیش از هر سخن و مراسمی، کامیابی آنان را گواهی می‌دهد.

ذی‌نفعان، تماشاگر این جابه‌جایی نیستند

تغییر مدیرعامل در یک شرکت بیمه، موضوعی محدود به هیئت‌مدیره، سهام‌داران عمده یا مدیران ستادی نیست. آثار آن دیر یا زود به همه اجزای شرکت می‌رسد: کارکنان، شعب، نمایندگان، مدیران فروش، بیمه‌گذاران، سهام‌داران و شرکای تجاری.

این حساسیت در بیمه پاسارگاد بیشتر است؛ زیرا شبکه فروش بیمه‌های زندگی، یکی از مهم‌ترین پایه‌های توسعه شرکت بوده است. این شبکه در طول سال‌ها، رابطه‌ای بلندمدت میان شرکت و بیمه‌گذاران ساخته است. نماینده‌ای که تعهدی ده‌ساله یا بیست‌ساله را به مشتری عرضه می‌کند، تنها یک بیمه‌نامه نمی‌فروشد؛ او اعتبار شخصی و حرفه‌ای خود را در کنار اعتبار شرکت قرار می‌دهد.

برای چنین شبکه‌ای، تغییر مدیریت زمانی پذیرفتنی و حتی امیدبخش است که ثبات تعهدات، پشتیبانی عملیاتی، آموزش، پرداخت‌ها، خدمات پس از فروش و مسیر حرفه‌ای نمایندگان آسیب نبیند. اگر تغییرات مدیریتی به ابهام، گسست ارتباطی یا نااطمینانی در سیاست‌ها بینجامد، هزینه آن را فقط ستاد شرکت نمی‌پردازد؛ هزاران نفر در سراسر شبکه و در نهایت بیمه‌گذاران نیز متأثر می‌شوند.

از این رو، نخستین آزمون مدیریت جدید احتمالاً نه اعلام برنامه‌های بزرگ، بلکه حفظ اعتماد است. اعتماد البته به معنای سکون نیست. هیچ مدیری نباید صرفاً برای آنکه آرامش ظاهری برهم نخورد، از اصلاح ساختارهای ناکارآمد یا بازنگری در تصمیم‌های گذشته خودداری کند. اما تغییر در سازمانی با این ابعاد، باید سنجیده، قابل توضیح و متناسب با ظرفیت جذب سازمان باشد.

مدیر تازه برای اثبات استقلال خود نیازی به نفی گذشته ندارد؛ همان‌گونه که وفاداری به گذشته نیز نباید به تعویق آینده منجر شود. بلوغ مدیریتی در توانایی تشخیص این دو از یکدیگر آشکار می‌شود.

تکریم، اگر راه را بر شایستگی نبندد

نحوه مواجهه یک سازمان با مدیران و کارکنان باسابقه، بخشی از فرهنگ واقعی آن سازمان است. فرهنگ سازمانی را نمی‌توان تنها از بیانیه‌ها و ارزش‌های نوشته‌شده شناخت؛ باید دید شرکت با کسانی که سال‌های عمر حرفه‌ای خود را در آن گذرانده‌اند، چگونه رفتار می‌کند.

احترام به پیشکسوتان، قدردانی از مدیران پیشین و تکریم بازنشستگان، به کارکنان امروز نشان می‌دهد که خدمت آنان در حافظه سازمان باقی خواهد ماند. این رفتار می‌تواند حس تعلق و امنیت روانی را تقویت کند و مانع از آن شود که خروج افراد باتجربه، به گسست عاطفی و دانشی تبدیل شود.

بااین‌حال، تکریم زمانی ارزشمند است که جایگزین ارزیابی حرفه‌ای نشود. احترام به سابقه به معنای دائمی بودن مسئولیت نیست و قدردانی از گذشته نباید مسیر رشد نیروهای تازه را مسدود کند. سازمان بالغ می‌تواند هم‌زمان پیشکسوتان خود را عزیز بدارد، دانش آنان را حفظ کند و میدان را به شایستگان نسل بعد بسپارد.

در چنین سازمانی، بازنشستگی حذف شدن نیست؛ تغییر شکل حضور است. تجربه می‌تواند از مسیر مشورت، آموزش، مستندسازی دانش و همراهی در موقعیت‌های راهبردی به نسل بعد منتقل شود، بی‌آنکه ساختار رسمی شرکت به جایگاهی برای ماندگاری نامحدود اشخاص تبدیل شود.

مهم‌ترین میراث یک مدیر

معمولاً میراث مدیران را با رشد پرتفوی، سودآوری، سهم بازار، دارایی‌ها یا تعداد شعب و نمایندگان می‌سنجند. همه این شاخص‌ها مهم‌اند؛ اما میراثی عمیق‌تر نیز وجود دارد: اینکه سازمان پس از مدیر چگونه ادامه می‌دهد.

اگر شرکتی با رفتن یک مدیر دچار خلأ، سردرگمی یا کشمکش شود، باید پرسید آیا در کنار توسعه کسب‌وکار، برای تداوم رهبری نیز سرمایه‌گذاری شده بود؟ و اگر انتقالی بدون تنش جدی، با حفظ تجربه و واگذاری واقعی مسئولیت انجام شود، آن انتقال را می‌توان بخشی از کارنامه مدیر پیشین دانست.

از این زاویه، فراهم کردن زمینه ورود و استقرار مدیرعامل بعدی می‌تواند یکی از مهم‌ترین فرازهای کارنامه معصوم ضمیری باشد. شرکتی که در دوره او گسترش یافته، اکنون باید نشان دهد که از نهادمندی لازم برای ورود به دوره‌ای تازه نیز برخوردار است.

تجلیل از ضمیری تنها در بازگویی هفده سال مدیرعاملی و سپس حضور در مسند ریاست هیات مدیره او خلاصه نمی‌شود. تجلیل ماندگارتر آن است که بیمه پاسارگاد بتواند بر بنیانی که در آن دوره ساخته شده، افق تازه‌ای بگشاید. اگر مدیریت جدید موفق شود داشته‌های شرکت را حفظ کند، کاستی‌ها را بشناسد و ظرفیت‌های تازه‌ای پدید آورد، این موفقیت نه نفی دوره پیشین، بلکه ادامه ثمربخش آن خواهد بود.

مدیران بزرگ تنها به آنچه در زمان حضور خود ساخته‌اند شناخته نمی‌شوند؛ بخشی از بزرگی آنان را باید در فضایی دید که برای موفقیت جانشینانشان باقی می‌گذارند.

الگویی که باید در عمل کامل شود

انتقال مدیریت در بیمه پاسارگاد چند نشانه امیدوارکننده دارد: مدیرعامل جدید پیش از پذیرش مسئولیت، مدتی در شرکت حضور داشته؛ جابه‌جایی از مسیر هیئت‌مدیره و پس از تأیید نهاد ناظر انجام شده؛ و مدیرعامل پیشین، مسئولیت اجرایی را کاملاً واگذار کرده است.

اما هیچ‌یک از این نشانه‌ها به‌تنهایی موفقیت را تضمین نمی‌کند. آزمون اصلی از زمانی آغاز می‌شود که مدیر جدید باید تصمیم بگیرد و مدیر پیشین باید اجازه دهد مسئولیت این تصمیم‌ها واقعاً بر عهده او باشد.

نتیجه این انتقال را باید در چند نشانه جست‌وجو کرد: آیا مدیرعامل جدید می‌تواند امضای مدیریتی خود را پیدا کند؟ آیا شبکه فروش و کارکنان، در کنار ثبات، امکان نوسازی را نیز احساس خواهند کرد؟ و مهم‌تر از همه، آیا منافع بیمه‌گذاران و کل شرکت بر مناسبات اشخاص تقدم خواهد داشت؟

اگر پاسخ این پرسش‌ها در عمل مثبت باشد، تجربه بیمه پاسارگاد می‌تواند برای جامعه مدیران صنعت بیمه به یک درس‌آموخته جدی تبدیل شود؛ درسی درباره اینکه جانشینی، واقعه‌ای مربوط به روز آخر مدیریت نیست، بلکه مسئولیتی است که باید سال‌ها پیش از آن آغاز شود.

صنعت بیمه ایران بیش از تغییر مدیران، به نهادینه شدن انتقال مدیریت نیاز دارد. به شرکت‌هایی نیاز دارد که رفتن یک مدیر را پایان یک جهان و آمدن مدیر دیگر را آغاز همه‌چیز ندانند. سازمان حرفه‌ای، گذشته را دور نمی‌ریزد و آینده را نیز به گذشته واگذار نمی‌کند؛ میان این دو پلی می‌سازد که تجربه از روی آن عبور کند، اما قدرت در میانه راه متوقف نماند.

آنچه در بیمه پاسارگاد آغاز شده، می‌تواند نمونه‌ای از ساختن همین پل باشد. قضاوت نهایی هنوز زود است، اما نفس حرکت اهمیت دارد: مدیری باسابقه، پس از هفده سال، مسئولیت اجرایی را واگذار کرده؛ مدیری تازه، پس از یک دوره آشنایی، سکان شرکت را در دست گرفته؛ و اکنون هر دو در برابر آزمونی مشترک قرار دارند.

آزمون کشاورز، ساختن آینده‌ای شایسته سرمایه‌ای است که تحویل گرفته است. آزمونِ سایر ارکان، کمک به این آینده بدون کاستن از استقلال جانشین است. و آزمون هیئت‌مدیره، تبدیل یک انتقال محترمانه میان دو مدیر به سازوکاری ماندگار برای حکمرانی شرکت.

اگر این سه آزمون با موفقیت پشت سر گذاشته شود، آنچه از این جابه‌جایی باقی می‌ماند، فقط نام دو مدیر در تاریخ بیمه پاسارگاد نخواهد بود؛ بلکه روایتی خواهد بود از یکی از کمیاب‌ترین هنرهای مدیریت: ساختن، سپردن و اجازه دادن به ادامه راه.

و در نهایت

حالا که ضمیری با واگذاری صندلی ریاست هیئت‌مدیره، این مسئولیت را به مدیران جدید سپرده و با حسن ختامی کریمانه، زمینه انفصال کامل خود از ارکان حاکمیتی شرکت را فراهم کرده است؛ ، بیمه پاسارگاد در موقعیتی تازه قرار گرفته؛ موقعیتی که می‌توان آن را نشانه‌ای از بلوغ ساختاری دانست. این انتقال، فراتر از یک جابه‌جایی مدیریتی، آزمونی برای سنجش تاب‌آوری ساختارهای نهادمند شرکت است. پاسارگاد اکنون در حال ترسیم مرز میان وابستگی به شخصیت و پایداری سیستم است. اگر این شرکت بتواند از این گذرگاه حساس، با حفظ استقلال جانشین و تکریم سنجیده میراث گذشته عبور کند، نه فقط اقتدار مدیریتی خود را تثبیت خواهد کرد، بلکه برای دیگر بازیگران صنعت بیمه در ایران نیز به الگویی قابل اعتنا بدل می‌شود؛ الگویی که نشان می‌دهد یک شرکت پیشرو، حیات و بالندگی خود را نه بر نام‌های بزرگ، بلکه بر استواری ساختار و تداوم نظام تصمیم‌گیری بنا می‌کند.

در صنعت بیمه، مدیران بسیاری می‌آیند، دوره‌ای مسئولیت می‌پذیرند و سرانجام جای خود را به دیگری می‌سپارند؛ اما همه رفتن‌ها به «انتقال» نمی‌انجامد. گاهی فقط نامی از روی یک در برداشته می‌شود و نامی دیگر جای آن می‌نشیند، بی‌آنکه سازمان برای این جابه‌جایی آماده شده باشد. گاهی نیز مدیری می‌رود، اما سایه‌اش چنان بر سازمان باقی می‌ماند که جانشین او فرصت پیدا نمی‌کند قامت مستقل خود را نشان دهد.

میان این دو، راه سومی هم هست: انتقالی آرام که نه گذشته را انکار می‌کند و نه آینده را در گرو گذشته نگه می‌دارد؛ تجربه را حفظ می‌کند، اما اختیار را می‌سپارد؛ به پیشکسوت احترام می‌گذارد، بی‌آنکه راه را بر نسل بعد ببندد.

آنچه در رأس بیمه پاسارگاد رخ داده، از این منظر قابل تأمل است. نه از آن رو که بتوان همین امروز برای آن عنوان «الگوی کامل» برگزید، بلکه به این دلیل که شیوه جابه‌جایی مدیریت در این شرکت، فرصتی برای بازخوانی یکی از مهم‌ترین و در عین حال مغفول‌ترین مسائل صنعت بیمه فراهم کرده است: چگونه باید یک دوره مدیریتی طولانی را به دوره‌ای تازه پیوند زد، بی‌آنکه سازمان هزینه گسست، شتاب‌زدگی یا کشمکش پنهان قدرت را بپردازد؟

مدیری که بخشی از تاریخ شرکت شد

سخن گفتن از انتقال مدیریت در بیمه پاسارگاد، بدون سخن گفتن از معصوم ضمیری، ممکن نیست. هفده سال مدیرعاملی در یک بنگاه بیمه‌ای، صرفاً عددی در سابقه حرفه‌ای یک مدیر نیست. چنین دوره‌ای، خواه‌ناخواه، با حافظه سازمان، فرهنگ تصمیم‌گیری، شبکه روابط، فراز و فرودهای بازار و زیست حرفه‌ای هزاران نفر درهم می‌آمیزد.

بخش مهمی از آنچه امروز با نام بیمه پاسارگاد شناخته می‌شود، در دوره مدیریت ضمیری شکل گرفته است؛ از تثبیت جایگاه شرکت در بازار تا گسترش شبکه فروش و توسعه بیمه‌های زندگی. درباره کارنامه‌ای چنین طولانی، می‌توان از زوایای مختلف سخن گفت و طبیعی است که هر دوره مدیریتی در کنار دستاوردهای خود، پرسش‌ها و نقدهایی نیز داشته باشد. اما یک واقعیت را نمی‌توان نادیده گرفت: ضمیری برای بیمه پاسارگاد فقط مدیرعامل یک مقطع نبود؛ او به بخشی از تاریخ و هویت این شرکت تبدیل شد.

شاید یکی از دشوارترین آزمون‌های یک مدیر باسابقه، نه ساختن و توسعه دادن، بلکه تشخیص زمان واگذاری باشد. ماندن، به‌ویژه پس از سال‌ها موفقیت و نفوذ، اغلب آسان‌تر از کنار رفتن است. هنر مدیریتی گاهی در تصمیم‌هایی آشکار می‌شود که صاحب قدرت درباره محدود کردن قدرت خود می‌گیرد.

ارزش تجربه بیمه پاسارگاد نیز بیش از هر چیز در همین نقطه نهفته است: مدیر پیشین با یک «خروج پاک» (Clean Break) از تمامی ارکان حاکمیتی و هیئت‌مدیره خارج شده است. اکنون مسئله این است که تجربه او چگونه به عنوان یک میراث در خدمت آینده شرکت قرار گیرد، بی‌آنکه استقلال مدیرعامل جدید مخدوش شود.

این تعادل، هم نشانه احترام به گذشته است و هم شرط آغاز واقعی آینده.

آشنایی پیش از نشستن بر صندلی مدیریت

محمدرضا کشاورز در ۱۷ مهر ۱۴۰۳ به‌عنوان مشاور عالی مدیرعامل وارد بیمه پاسارگاد شد و حدود شش ماه بعد، در روزهای پایانی اسفند همان سال، مسئولیت مدیرعاملی را بر عهده گرفت.

در بسیاری از شرکت‌ها، مدیرعامل تازه زمانی با واقعیت سازمان روبه‌رو می‌شود که حکم انتصاب را در دست دارد. از همان روز نخست باید تصمیم بگیرد، در حالی که هنوز زبان نانوشته سازمان، مناسبات درونی، حساسیت شبکه فروش، ظرفیت مدیران و پیچیدگی پرونده‌های جاری را به‌درستی نمی‌شناسد. چنین مدیری معمولاً ناچار است هم‌زمان یاد بگیرد، اعتماد ایجاد کند و تصمیم‌های پرهزینه بگیرد.

حضور پیشینی کشاورز در بیمه پاسارگاد، دست‌کم این امکان را فراهم کرد که شناخت او از شرکت پیش از آغاز مسئولیت اجرایی شکل بگیرد. حدود شش ماه برای شناخت کامل سازمانی با ابعاد بیمه پاسارگاد زمان زیادی نیست؛ اما فرصتی نسبتا کافی است تا از حضور بدون مقدمه فاصله بگیرد.

این تجربه یک درس روشن برای او داشت: با مدیران، کارکنان، شعب و شبکه فروش گفت‌وگو کرد. مسائل راهبردی شرکت را پیش از پذیرش مسئولیت شناخت و برای دوره جدید، انتظارات و معیارهای روشنی تعریف کرد.

بر همین اساس تجربه پاسارگاد زمانی به یک الگوی قابل تکرار تبدیل می‌شود که این فرایند از سطح تفاهم میان اشخاص فراتر برود و در قالب یک سازوکار سازمانی تثبیت شود.

انتقال قدرت یا انتقال مسئولیت؟

در ادبیات رایج، معمولاً از «انتقال قدرت» سخن گفته می‌شود؛ اما در یک شرکت حرفه‌ای، آنچه باید انتقال یابد بیش از قدرت، مسئولیت است. قدرت اگر از پاسخ‌گویی جدا شود، به امتیاز تبدیل می‌شود؛ اما مسئولیت، مدیر را در برابر نتایج تصمیم‌هایش قرار می‌دهد.

اکنون محمدرضا کشاورز مدیرعامل بیمه پاسارگاد است و باید بتواند مسئولیت دوره خود را به‌طور کامل بپذیرد؛ موضوعی که در اصول حاکمیت شرکتی G20/OECD (۲۰۲۳) و تجربیات نهادهای پیشرو نظیر Swiss Re (۲۰۲۴) به عنوان اصل استقلال مدیریت شناخته می‌شود. این مسئولیت بدون اختیار واقعی معنا ندارد. او باید امکان انتخاب همکاران، تنظیم اولویت‌ها، اصلاح فرایندها و اجرای راهبرد خود را داشته باشد و در مقابل، پاسخ‌گوی نتایج نیز باشد.

از سوی دیگر، تجلیل واقعی از یک مدیر باسابقه نیز در ادامه دخالت او در همه امور نیست. گاه بالاترین شکل احترام به میراث یک مدیر آن است که سازمان ساخته‌شده در دوره او، بتواند بدون وابستگی روزمره به حضورش، راه خود را ادامه دهد. سازمانی که پس از بنیان‌گذاران و مدیران اثرگذار خود همچنان استوار می‌ماند، بیش از هر سخن و مراسمی، کامیابی آنان را گواهی می‌دهد.

ذی‌نفعان، تماشاگر این جابه‌جایی نیستند

تغییر مدیرعامل در یک شرکت بیمه، موضوعی محدود به هیئت‌مدیره، سهام‌داران عمده یا مدیران ستادی نیست. آثار آن دیر یا زود به همه اجزای شرکت می‌رسد: کارکنان، شعب، نمایندگان، مدیران فروش، بیمه‌گذاران، سهام‌داران و شرکای تجاری.

این حساسیت در بیمه پاسارگاد بیشتر است؛ زیرا شبکه فروش بیمه‌های زندگی، یکی از مهم‌ترین پایه‌های توسعه شرکت بوده است. این شبکه در طول سال‌ها، رابطه‌ای بلندمدت میان شرکت و بیمه‌گذاران ساخته است. نماینده‌ای که تعهدی ده‌ساله یا بیست‌ساله را به مشتری عرضه می‌کند، تنها یک بیمه‌نامه نمی‌فروشد؛ او اعتبار شخصی و حرفه‌ای خود را در کنار اعتبار شرکت قرار می‌دهد.

برای چنین شبکه‌ای، تغییر مدیریت زمانی پذیرفتنی و حتی امیدبخش است که ثبات تعهدات، پشتیبانی عملیاتی، آموزش، پرداخت‌ها، خدمات پس از فروش و مسیر حرفه‌ای نمایندگان آسیب نبیند. اگر تغییرات مدیریتی به ابهام، گسست ارتباطی یا نااطمینانی در سیاست‌ها بینجامد، هزینه آن را فقط ستاد شرکت نمی‌پردازد؛ هزاران نفر در سراسر شبکه و در نهایت بیمه‌گذاران نیز متأثر می‌شوند.

از این رو، نخستین آزمون مدیریت جدید احتمالاً نه اعلام برنامه‌های بزرگ، بلکه حفظ اعتماد است. اعتماد البته به معنای سکون نیست. هیچ مدیری نباید صرفاً برای آنکه آرامش ظاهری برهم نخورد، از اصلاح ساختارهای ناکارآمد یا بازنگری در تصمیم‌های گذشته خودداری کند. اما تغییر در سازمانی با این ابعاد، باید سنجیده، قابل توضیح و متناسب با ظرفیت جذب سازمان باشد.

مدیر تازه برای اثبات استقلال خود نیازی به نفی گذشته ندارد؛ همان‌گونه که وفاداری به گذشته نیز نباید به تعویق آینده منجر شود. بلوغ مدیریتی در توانایی تشخیص این دو از یکدیگر آشکار می‌شود.

تکریم، اگر راه را بر شایستگی نبندد

نحوه مواجهه یک سازمان با مدیران و کارکنان باسابقه، بخشی از فرهنگ واقعی آن سازمان است. فرهنگ سازمانی را نمی‌توان تنها از بیانیه‌ها و ارزش‌های نوشته‌شده شناخت؛ باید دید شرکت با کسانی که سال‌های عمر حرفه‌ای خود را در آن گذرانده‌اند، چگونه رفتار می‌کند.

احترام به پیشکسوتان، قدردانی از مدیران پیشین و تکریم بازنشستگان، به کارکنان امروز نشان می‌دهد که خدمت آنان در حافظه سازمان باقی خواهد ماند. این رفتار می‌تواند حس تعلق و امنیت روانی را تقویت کند و مانع از آن شود که خروج افراد باتجربه، به گسست عاطفی و دانشی تبدیل شود.

بااین‌حال، تکریم زمانی ارزشمند است که جایگزین ارزیابی حرفه‌ای نشود. احترام به سابقه به معنای دائمی بودن مسئولیت نیست و قدردانی از گذشته نباید مسیر رشد نیروهای تازه را مسدود کند. سازمان بالغ می‌تواند هم‌زمان پیشکسوتان خود را عزیز بدارد، دانش آنان را حفظ کند و میدان را به شایستگان نسل بعد بسپارد.

در چنین سازمانی، بازنشستگی حذف شدن نیست؛ تغییر شکل حضور است. تجربه می‌تواند از مسیر مشورت، آموزش، مستندسازی دانش و همراهی در موقعیت‌های راهبردی به نسل بعد منتقل شود، بی‌آنکه ساختار رسمی شرکت به جایگاهی برای ماندگاری نامحدود اشخاص تبدیل شود.

مهم‌ترین میراث یک مدیر

معمولاً میراث مدیران را با رشد پرتفوی، سودآوری، سهم بازار، دارایی‌ها یا تعداد شعب و نمایندگان می‌سنجند. همه این شاخص‌ها مهم‌اند؛ اما میراثی عمیق‌تر نیز وجود دارد: اینکه سازمان پس از مدیر چگونه ادامه می‌دهد.

اگر شرکتی با رفتن یک مدیر دچار خلأ، سردرگمی یا کشمکش شود، باید پرسید آیا در کنار توسعه کسب‌وکار، برای تداوم رهبری نیز سرمایه‌گذاری شده بود؟ و اگر انتقالی بدون تنش جدی، با حفظ تجربه و واگذاری واقعی مسئولیت انجام شود، آن انتقال را می‌توان بخشی از کارنامه مدیر پیشین دانست.

از این زاویه، فراهم کردن زمینه ورود و استقرار مدیرعامل بعدی می‌تواند یکی از مهم‌ترین فرازهای کارنامه معصوم ضمیری باشد. شرکتی که در دوره او گسترش یافته، اکنون باید نشان دهد که از نهادمندی لازم برای ورود به دوره‌ای تازه نیز برخوردار است.

تجلیل از ضمیری تنها در بازگویی هفده سال مدیرعاملی و سپس حضور در مسند ریاست هیات مدیره او خلاصه نمی‌شود. تجلیل ماندگارتر آن است که بیمه پاسارگاد بتواند بر بنیانی که در آن دوره ساخته شده، افق تازه‌ای بگشاید. اگر مدیریت جدید موفق شود داشته‌های شرکت را حفظ کند، کاستی‌ها را بشناسد و ظرفیت‌های تازه‌ای پدید آورد، این موفقیت نه نفی دوره پیشین، بلکه ادامه ثمربخش آن خواهد بود.

مدیران بزرگ تنها به آنچه در زمان حضور خود ساخته‌اند شناخته نمی‌شوند؛ بخشی از بزرگی آنان را باید در فضایی دید که برای موفقیت جانشینانشان باقی می‌گذارند.

الگویی که باید در عمل کامل شود

انتقال مدیریت در بیمه پاسارگاد چند نشانه امیدوارکننده دارد: مدیرعامل جدید پیش از پذیرش مسئولیت، مدتی در شرکت حضور داشته؛ جابه‌جایی از مسیر هیئت‌مدیره و پس از تأیید نهاد ناظر انجام شده؛ و مدیرعامل پیشین، مسئولیت اجرایی را کاملاً واگذار کرده است.

اما هیچ‌یک از این نشانه‌ها به‌تنهایی موفقیت را تضمین نمی‌کند. آزمون اصلی از زمانی آغاز می‌شود که مدیر جدید باید تصمیم بگیرد و مدیر پیشین باید اجازه دهد مسئولیت این تصمیم‌ها واقعاً بر عهده او باشد.

نتیجه این انتقال را باید در چند نشانه جست‌وجو کرد: آیا مدیرعامل جدید می‌تواند امضای مدیریتی خود را پیدا کند؟ آیا شبکه فروش و کارکنان، در کنار ثبات، امکان نوسازی را نیز احساس خواهند کرد؟ و مهم‌تر از همه، آیا منافع بیمه‌گذاران و کل شرکت بر مناسبات اشخاص تقدم خواهد داشت؟

اگر پاسخ این پرسش‌ها در عمل مثبت باشد، تجربه بیمه پاسارگاد می‌تواند برای جامعه مدیران صنعت بیمه به یک درس‌آموخته جدی تبدیل شود؛ درسی درباره اینکه جانشینی، واقعه‌ای مربوط به روز آخر مدیریت نیست، بلکه مسئولیتی است که باید سال‌ها پیش از آن آغاز شود.

صنعت بیمه ایران بیش از تغییر مدیران، به نهادینه شدن انتقال مدیریت نیاز دارد. به شرکت‌هایی نیاز دارد که رفتن یک مدیر را پایان یک جهان و آمدن مدیر دیگر را آغاز همه‌چیز ندانند. سازمان حرفه‌ای، گذشته را دور نمی‌ریزد و آینده را نیز به گذشته واگذار نمی‌کند؛ میان این دو پلی می‌سازد که تجربه از روی آن عبور کند، اما قدرت در میانه راه متوقف نماند.

آنچه در بیمه پاسارگاد آغاز شده، می‌تواند نمونه‌ای از ساختن همین پل باشد. قضاوت نهایی هنوز زود است، اما نفس حرکت اهمیت دارد: مدیری باسابقه، پس از هفده سال، مسئولیت اجرایی را واگذار کرده؛ مدیری تازه، پس از یک دوره آشنایی، سکان شرکت را در دست گرفته؛ و اکنون هر دو در برابر آزمونی مشترک قرار دارند.

آزمون کشاورز، ساختن آینده‌ای شایسته سرمایه‌ای است که تحویل گرفته است. آزمونِ سایر ارکان، کمک به این آینده بدون کاستن از استقلال جانشین است. و آزمون هیئت‌مدیره، تبدیل یک انتقال محترمانه میان دو مدیر به سازوکاری ماندگار برای حکمرانی شرکت.

اگر این سه آزمون با موفقیت پشت سر گذاشته شود، آنچه از این جابه‌جایی باقی می‌ماند، فقط نام دو مدیر در تاریخ بیمه پاسارگاد نخواهد بود؛ بلکه روایتی خواهد بود از یکی از کمیاب‌ترین هنرهای مدیریت: ساختن، سپردن و اجازه دادن به ادامه راه.

بلوع ساختاری و دیگر هیچ

حالا که ضمیری با واگذاری صندلی ریاست هیئت‌مدیره، این مسئولیت را به مدیران جدید سپرده و با حسن ختامی کریمانه، زمینه انفصال کامل خود از ارکان حاکمیتی شرکت را فراهم کرده است؛ ، بیمه پاسارگاد در موقعیتی تازه قرار گرفته؛ موقعیتی که می‌توان آن را نشانه‌ای از بلوغ ساختاری دانست. این انتقال، فراتر از یک جابه‌جایی مدیریتی، آزمونی برای سنجش تاب‌آوری ساختارهای نهادمند شرکت است. پاسارگاد اکنون در حال ترسیم مرز میان وابستگی به شخصیت و پایداری سیستم است. اگر این شرکت بتواند از این گذرگاه حساس، با حفظ استقلال جانشین و تکریم سنجیده میراث گذشته عبور کند، نه فقط اقتدار مدیریتی خود را تثبیت خواهد کرد، بلکه برای دیگر بازیگران صنعت بیمه در ایران نیز به الگویی قابل اعتنا بدل می‌شود؛ الگویی که نشان می‌دهد یک شرکت پیشرو، حیات و بالندگی خود را نه بر نام‌های بزرگ، بلکه بر استواری ساختار و تداوم نظام تصمیم‌گیری بنا می‌کند.

نظر شما چیست؟