یک نکته مهم وجود دارد صرف اینکه محصول Unit Linked نامیده شود به این معنی نیست که از نظر حسابداری حتماً باید یک جزء سرمایه‌گذاری جداگانه شناسایی شود آنچه تعیین‌کننده است مفاد قرارداد وحقوق و تعهدات طرفین و ماهیت اقتصادی آن است./ به نظر نمی‌رسد بتوان برای تمام محصولات Unit Linked یک نسخه حسابداری واحد ارائه کرد«مسئله فقط حسابداری نیست»، یکی از نکاتی که نباید از آن غافل شد ارتباط این محصولات با مدیریت مالی شرکت است.
به گزارش ریسک نیوز، علی صلاحی نژاد، کارشناس صنعت بیمه، در یادداشت دیگری یونیت لینک ها را بررسی کرده، این یادداشت محصولات بیمه زندگی متصل به دارائی را از زاویه حسابداری زیر ذره بین قرار می دهد:
ورود محصولات جدید به بازار بیمه‌های زندگی را باید به فال نیک گرفت صنعت بیمه برای رشد بیمه‌های زندگی ناگزیر از حرکت به سمت محصولاتی است که علاوه بر پوشش بیمه‌ای بتوانند نیاز بیمه‌گذاران به پس‌انداز و سرمایه‌گذاری را نیز پاسخ دهند محصولات Unit Linked از جمله همین محصولات هستند که چند سالی است در بسیاری از شرکتهای بیمه مورد استفاده قرار می‌گیرند.
اما در کنار توسعه این محصولات یک موضوع کمتر مورد توجه قرار گرفته و آن نحوه حسابداری و انعکاس آنها در صورت‌های مالی شرکتهای بیمه است
به نظر می‌رسد قبل از آنکه این محصولات در صنعت توسعه بیشتری پیدا کنند لازم است در مورد نحوه ثبت و گزارشگری مالی آنها یک رویه روشن و قابل اتکا ایجاد شود چرا که نوع قرارداد و نحوه برخورد حسابداری با آن می‌تواند بر درآمد و سود و بدهی‌ها و ذخایر و حتی برخی شاخص‌های مالی شرکت بیمه اثرگذار باشد.
آیا هر مبلغ دریافتی از بیمه‌گذار درآمد است؟
به نظر نقطه شروع بحث همین سؤال است.در یک بیمه‌نامه زندگی که علاوه بر پوشش بیمه‌ای دارای بخش سرمایه‌گذاری است تمام مبلغی که بیمه‌گذار پرداخت می‌کند لزوماً درآمد شرکت بیمه نیست بخشی از مبلغ ممکن است بابت خدمات و پوشش بیمه‌ای باشد و بخش دیگری در واقع به ایجاد ارزش سرمایه‌گذاری برای خود بیمه‌گذار اختصاص پیدا کند.
بنابراین اینکه وجه به حساب شرکت بیمه واریز شده به تنهایی نمی‌تواند مبنای شناسایی کل آن به عنوان درآمد باشد. باید ابتدا مشخص شود شرکت بیمه در مقابل این مبلغ چه تعهدی ایجاد کرده و چه خدمتی ارائه می‌دهد.
این موضوع در نگاه اول ساده به نظر می‌رسد؛ اما در زمان تهیه صورت‌های مالی و به‌ویژه در پایان سال آثار آن کاملاً خود را نشان می‌دهد.
بیمه زندگی و سرمایه‌گذاری یک قرارداد یا دو جزء؟
از نظر ماهیت همه بیمه‌های زندگی دارای پس‌انداز یا سرمایه‌گذاری را نمی‌توان یکسان تلقی کرد.در برخی قراردادها بخش بیمه‌ای و سرمایه‌گذاری آن‌چنان به هم وابسته‌اند که عملاً با یک قرارداد بیمه‌ای واحد مواجه هستیم در این شرایط نمی‌توان بخش سرمایه‌گذاری را صرفاً به دلیل وجود اندوخته یا ارزش بازخرید یک سرمایه‌گذاری مستقل در نظر گرفت.
در مقابل در برخی محصولات بخش سرمایه‌گذاری ویژگی‌های مشخص و مستقلی دارد و می‌توان آن را از بخش بیمه‌ای قرارداد جداگانه بررسی کرد.
Unit linkedرا می توان در این دسته مورد بررسی قرار داد محصولی که در آن ارزش اندوخته بیمه‌گذار معمولاً بر مبنای ارزش واحدهای سرمایه‌گذاری تعیین می‌شود و در کنار آن پوشش‌های بیمه‌ای نیز ارائه می‌شود.
البته همین جا یک نکته مهم وجود دارد صرف اینکه محصول Unit Linked نامیده شود به این معنی نیست که از نظر حسابداری حتماً باید یک جزء سرمایه‌گذاری جداگانه شناسایی شود آنچه تعیین‌کننده است مفاد قرارداد وحقوق و تعهدات طرفین و ماهیت اقتصادی آن است.
«نگاه IFRS 17 به موضوع»
این مسئله در استاندارد IFRS 17 نیز با دقت مورد توجه قرار گرفته است.در این استاندارد میان قرارداد بیمه و اجزای سرمایه‌گذاری آن تفکیک صورت می‌گیرد و در صورتی که جزء سرمایه‌گذاری متمایز باشد از قرارداد بیمه جدا می‌شود و بر اساس الزامات مربوط به ابزارهای مالی از جمله IFRS 9 مورد حسابداری قرار می‌گیرد.اما اگر جزء سرمایه‌گذاری متمایز نباشد همچنان در اندازه‌گیری قرارداد بیمه باقی می‌ماند.
این تفکیک یک پیام مهم دارد ماهیت اقتصادی مبلغ دریافتی باید قبل از نحوه ثبت حسابداری مشخص شود،به عبارت دیگر نمی‌توان ابتدا ثبت حسابداری را تعیین کرد و بعد به دنبال توجیه ماهیت قرارداد رفت.
«مشکل اصلی در پایان سال»
شاید در زمان صدور بیمه‌نامه تفاوت روش‌های حسابداری چندان محسوس نباشد اما در پایان سال مالی موضوع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
فرض کنیم بیمه‌گذار مبلغی را پرداخت کرده و بخشی از آن به واحدهای سرمایه‌گذاری اختصاص یافته است در پایان سال باید مشخص باشد ارزش این واحدها چقدر است شرکت چه میزان تعهد نسبت به بیمه‌گذار دارد دارایی‌های مرتبط چگونه اندازه‌گیری شده‌اند و تغییرات ارزش آنها چگونه در حساب‌ها منعکس شده است.
اگر دارایی و تعهد مرتبط با آن با دو مبنای متفاوت اندازه‌گیری شوند ممکن است سود یا زیانی در صورت‌های مالی ایجاد شود که الزاماً بیانگر عملکرد واقعی شرکت نیست.
از این منظر موضوع فقط حسابداری نیست مدیریت دارایی و بدهی و مدیریت ریسک بازار و نقدینگی و حتی توانگری مالی شرکت نیز با نحوه طراحی و حسابداری این محصولات ارتباط پیدا می‌کند.
یک ثبت حسابداری برای همه Unit Linkedها؟
به نظر نمی‌رسد بتوان برای تمام محصولات Unit Linked یک نسخه حسابداری واحد ارائه کرد«مسئله فقط حسابداری نیست»، یکی از نکاتی که نباید از آن غافل شد ارتباط این محصولات با مدیریت مالی شرکت است.
در یک محصول سرمایه‌گذاری‌محور شرکت بیمه باید همزمان به چند موضوع توجه کند نحوه سرمایه‌گذاری منابع و نقدشوندگی دارایی‌ها و تطابق سررسید دارایی و بدهی و ریسک بازار و رفتار بیمه‌گذاران در بازخرید و اثر نوسانات ارزش دارایی‌ها بر تعهدات شرکت.بنابراین طراحی محصول و مدیریت سرمایه‌گذاری و اکچوئری و مدیریت ریسک و حسابداری را نمی‌توان جدا از یکدیگر دید.
«اتکایی موضوع دیگری است»
در خصوص اتکایی نیز بهتر است میان دو موضوع تفکیک قائل شویم، اینکه یک قرارداد چه میزان و با چه شرایطی به بیمه‌گر اتکایی واگذار می‌شود موضوع مدیریت و انتقال ریسک و تابع مقررات اتکایی است اما ماهیت حسابداری قرارداد موضوع دیگری است.بنابراین عدم واگذاری اتکایی یا تغییر در مقررات اتکایی نباید به خودی خود مبنای تعیین نحوه شناسایی درآمد یا تعهدات بیمه‌ای قرار گیرد.
به نظر می‌رسد صنعت به یک رویه واحد نیاز دارد
با توجه به توسعه محصولات جدید در بیمه‌های زندگی شاید بهتر باشد قبل از اینکه هر شرکت بر اساس برداشت خود رویه‌ای را انتخاب کند موضوع در سطح صنعت بررسی شود .
تشکیل یک کارگروه مشترک با حضور بیمه مرکزی و شرکتهای بیمه و حسابرسان و متخصصان حسابداری و اکچوئرها و مدیران سرمایه‌گذاری می‌تواند به تدوین چنین چارچوبی کمک کند.
خروجی این کارگروه بهتر است فقط یک دستورالعمل کلی نباش معیار تشخیص جزء سرمایه‌گذاری و نحوه اندازه‌گیری و ثبت‌های حسابداری و نحوه برخورد با تغییر ارزش واحدهای سرمایه‌گذاری و ذخایر، نحوه ارائه در صورت‌های مالی و افشاهای لازم باید با مثال‌های روشن مشخص شود.این کار یک مزیت دیگر هم دارد و آن قابلیت مقایسه صورت‌های مالی شرکتهای بیمه است.
در نهایت توسعه Unit Linked و سایر بیمه‌های زندگی دارای مؤلفه سرمایه‌گذاری می‌تواند اتفاق مهمی برای صنعت بیمه باشد اما توسعه محصول زمانی پایدار خواهد بود که در کنار طراحی و فروش تکلیف حسابداری و گزارشگری مالی آن نیز روشن باشد.
صورت‌های مالی باید بتوانند به زبان ساده نشان دهند که چه مقدار از وجوه دریافتی بابت خدمات بیمه‌ای بوده چه مقدار ماهیت سرمایه‌گذاری داشته و شرکت چه تعهدی در مقابل بیمه‌گذار ایجاد کرده و تغییرات ارزش سرمایه‌گذاری چه اثری بر وضعیت مالی شرکت گذاشته است.
به نظر می‌رسد اکنون فرصت مناسبی است که این موضوع در سطح حرفه‌ای صنعت مطرح شود و قبل از آنکه رویه‌های متفاوت شکل بگیرد برای آن یک چارچوب روشن و قابل دفاع تدوین شود.
نظر شما چیست؟