بیمه‌گران و انضباط مالی

چرا انضباط مالی برای شرکت‌های بیمه ضروری است؟ این سوال کلیدی می‌تواند سرمنشاء بسیاری از تغییرات در نظام نظارتی بیمه باشد؛ چرا که انضباط مالی دربرگیرنده شاخص‌ها و فاکتورهای متعددی است که درنهایت به شفافیت و کاراسازی بازار منتهی می‌شود.

انضباط مالی در عین حال مفهوم کلی است که رفتارهای شرکت‌های بیمه از زمان صدور تا پرداخت خسارت و سرمایه‌گذاری را شامل می‌شود؛ بنابراین طیف وسیعی از فعالیت‌های بیمه‌گران در زمره انضباط مالی قرار می‌گیرد که در نهایت می‌تواند به پایداری شرکت‌های بیمه منجر شود.

گذاری بر وضعیت فعلی صنعت بیمه ایران

اینکه معدل انضباط مالی در صنعت بیمه ایران چند است نیازمند سنجش گسترده‌ای در پهنه بیمه‌گری است؛ اما ضعف در نظارت هوشمند که یکی از شاخص‌های مهم پیاده‌سازی انضباط مالی است، نشان می‌دهد، بیمه مرکزی به عنوان نهاد نظارتی در مسیر هوشمند‌سازی نظارت راه درازی در پیش دارد. البته نظارت هوشمند به غیر از ضرورت تقویت زیرساخت‌های آی‌تی نیازمند شفافیت و جامعیت اطلاعاتی است؛ اما در شرایط فعلی ثبت ناصحیح اطلاعات از یک سو و نبودن تقارن اطلاعاتی در برخی فرآیندها به چالشی در مسیر نظارت هوشمند بدل شده، البته فقدان تقارن اطلاعاتی در رشته‌های بیمه‌ای مختلف متفاوت است.

همان‌طور که اشاره شد، انضباط مالی در اکوسیستم بیمه‌ای نیازمند جریان سیال نظارت در سراسر زنجیره ارزش و خدمت‌رسانی به مشتری است از مرحله صدور تا پرداخت خسارت، اتکای و سرمایه‌گذاری بیمه‌گران. در این راستا عدم شفافیت اطلاعات و تناقض داده‌ها در هر کدام از این مراحل می‌تواند سایر ‌بخش‌ها را تحت تاثیر قرار دهد.

بر اساس آنچه گذشت، عدم شفافیت اطلاعاتی یا تناقض داده‌ای یک ترمز بزرگ در مقابل ایجاد انضباط مالی است.

به نظر می‌رسد، بیمه مرکزی طی سال‌های اخیر تلاش‌هايی برای ایجاد انضباط مالی صورت داده از جمله اصلاح آیین‌نامه توانگری مالی که سال‌ها به طول انجامیده و آنگونه که به گوش می‌رسد حاوی تغییرات گسترده‌ای است. توانگری مالی نه به عنوان یک شاخص انحصاری بلکه به عنوان یکی از ده‌ها شاخص مهم، از فاکتورهای تاثیرگذار در ایجاد انضباط مالی در سپهر بیمه‌گری محسوب می‌شود.

در نظر گرفتن ریسک فاکتورهای مهم در توانگری مالی می‌تواند توانایی شرکت‌های بیمه را در ایفا تعهدات به نمایش بگذارد در این راستا اهتمام نهاد ناظر در اصلاح و تصویب و ابلاغ هر چه زودتر این آیین‌نامه در مسیر حصول انضباط مالی موثر خواهد بود.

از طرفی از آنجا که در دنیای جدید داده حرف اول را می‌زند، حاکمیت داده به معنای ارائه ابزار‌ها برای بهینه‌سازی کارایی، نوآوری و همچنین پشتیبانی از مدیریت ریسک و گزارش‌دهی منطبق با مقررات اهمیت زیادی دارد، در این راستا فرآیند مدیریت، در دسترس بودن، قابلیت استفاده یکپارچه و امنیت اطلاعات برای تحقق انضباط مالی اهمیت دارد.

انضباط مالی و تخلف

شاید یکی از مصادیقی که در مسیر انضباط مالی نمود پیدا می‌کند، تخلف و تقلب است همان فاکتوری که موضوع داغ بازار‌های مالی محسوب می‌شود.

اما اگر هزینه تخلفات در شرکت‌های بیمه افزایش یابد و برخورد با مدیران جدی‌تر شود، آيا به انضباط مالی منجر خواهد شد؟

چگونه بیمه مرکزی می‌تواند بر اساس اصل منطق و انصاف با تقلب و تخلف در شرکت‌های بیمه برخورد کند؟

بیمه مرکزی در حال حاضر آیین‌نامه نحوه احراز صلاحیت مدیران کلیدی صنعت بیمه را به عنوان یک اهرم قانونی در اختیار دارد و حتی به عنوان مکمل این آیین‌نامه کمیته‌هايی نیز برای بررسی صلاحیت مدیران فعالیت دارند، اما آیا این ابزار‌ها موجب کاهش تخلف مدیران شده است؟

در شرایط فعلی آیا مدیری که با تصمیمات اشتباهش موجب خسران شرکت بیمه، بیمه‌گذاران و سهامداران شده از چرخه مدیریت صنعت بیمه خارج می‌شود یا بدون اینکه هزینه‌ای برای تخلفاتش بدهد به شرکت بیمه دیگری جهت مدیریت رجعت می‌کند؟

اتکايی، اهرم مهم انضباط مالی

در حال حاضر نقش بیمه مرکزی به دلیل سهم قابل توجه اتکايی در ایجاد انضباط مالی غیر قابل انکار است.

اگر چه بسیاری معتقدند، سهم بیمه مرکزی در اتکايی اختیاری باید کاهش یابد و با افزایش تعداد شرکت‌های بیمه اتکايی تخصصی، میدان عمل باید به این شرکت‌ها واگذار شود؛ اما شرایط حاضر به گونه‌ای است که رسیدن به این هدف را زمان‌بر می‌کند. شرایط سخت تحریم از یک طرف و مهم‌تر از تحریم، سرمایه ناچیز شرکت‌های بیمه اتکايی و ظرفیت پایین نگهداری ریسک آنها باعث شده تا رسیدن به این هدف فاصله زیاد باشد.

در شرایط فعلی عملا بیش از 80 درصد ریسک به بیمه مرکزی منتقل شده است؛ به‌رغم اینکه بر اساس شواهد موجود بیمه مرکزی تمایلی به این کار ندارد زیرا روسای کل در دوره‌های اخیر عدم تمایل خود به پذیرش ریسک بالای اتکايی اختیاری را همواره اعلام کردند؛ اما وقتی این مقدار ریسک به بیمه مرکزی واگذار شده؛ یعنی شرایط بازار به گونه‌ای رقم خورده که بیمه مرکزی چاره‌ای ندارد.

از طرف دیگر در جايی که نرخ به عهده شرکت‌های بیمه گذاشته شده بعضا بازار با ارائه نرخ‌های غیرفنی روبه‌رو بوده که منجر به اقدامات نهاد ناظر شده است، در همین زمینه ماده 6 آیین نامه 76 اذعان داشته، اعلان نرخ و شرایط ریسک‌های بزرگ به بیمه مرکزی سپرده شود که این تصمیمات بیمه مرکزی ناظر به نرخ شکنی در ریسک‌های بزرگ توسط شرکت‌های بیمه بوده است.

در این راستا و با توجه به شرایط فعلی بازار بیمه ایران یعنی تحریم‌ها، ظرفیت اندک سرمایه و نگهداری شرکت‌های بیمه اتکايی و ارائه نرخ‌های غیر فنی توسط شرکت‌های بیمه مستقیم، ‌بخش اتکايی بیمه مرکزی نقش مهمی در انضباط مالی در صنعت بیمه می‌تواند داشته باشد.

به هر روی تجربه نشان داده، ریسک‌های ارزیابی شده توسط بیمه مرکزی احتمال ضریب خطای پایین‌تری دارد؛ اما نکته اینجاست که بعضا این ریسک‌ها با نرخ و شرایط متفاوت از آنچه بیمه مرکزی مشخص کرده در بازار واگذار می‌شود و برخی شرکت‌های بیمه که به ظرفیت بیمه مرکزی نیازی ندارند، عملا نرخ شکنی می‌کنند.

همچنین جاهایی که بیمه مرکزی نرخ ارائه نمی‌دهد شرکت‌ها با هر نرخ و شرایطی هرچند غیرفنی و غیرمنصفانه، بیمه صادر می‌کنند. حتی زمانی‌که از بیمه مرکزی نرخ و شرایط می‌گیرند اما نیازی به واگذاری ریسک به بیمه مرکزی ندارند در اینجا هم نرخ و شرایط مطلوبی حاکم نیست.

از طرف دیگر قرار داد حمایتی نیز بعضا چالش‌هايی ایجاد کرده است. برخی شرکت‌های بیمه با اتکا به اینکه قرارداد حمایتی دارند نرخ بیمه مرکزی را می‌شکنند زیرا مطمئن هستند، قرارداد حمایتی دارند و باز هم در نهایت خسارت را بیمه مرکزی می‌دهد در واقع قرارداد حمایتی در برخی موارد نظم بازار را بهم می‌زند.

با توجه به آنچه گذشت در شرایط فعلی که دوره اوج تحریم‌هاست، ‌بخش اتکايی بیمه مرکزی می‌تواند به عنوان اهرمی نظم‌دهنده برای صنعت بیمه نقش بی‌بدیلی داشته باشد. تنظیم‌گر بازار باشد و بی‌نظمی‌های ناشی از رقابت‌های ناسالم را کنترل کند.

در این راستا برای اینکه بیمه مرکزی بتواند در صنعت بیمه انضباط مالی ایجاد کند نیازمند بازمهندسی ساختار اتکايی است.

گفتنی است، در نظارت هوشمند ریسک‌هايی که شرکت‌های بیمه با آن روبه‌رو هستند از جمله ریسک عملیاتی، صدور و… باید به موقع شناسايی شوند نه دیرهنگام. از طرفی نظارت هوشمند از بدو صدور باید اعمال شود و برخی اقدامات مانند صورت‌های مالی ماهانه که اخیرا در دستور کار بیمه مرکزی قرار گرفته می‌تواند سرعت عمل بیشتری در مقابل بی‌انضباطی داشته باشد؛ اما نقطه ثقل همه این فرآیندها بیمه اتکايی است زیرا درصورتی‌که ساختار اتکايی نهاد ناظر ریسک‌ها را به درستی ارزیابی و به سمت شرکت‌های بیمه برود، می‌تواند نقش یک سیستم پیش هشدار را ایفا کند.

کلیاتی در خصوص انضباط مالی

انضباط مالی در شرکت‌های بیمه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا این شرکت‌ها در فعالیت‌هایی شرکت می‌کنند که ذاتا پیچیده و مخاطره‌آمیز هستند. این اهمیت را می‌توان از جنبه‌های مختلف بررسی کرد:

حفظ پایداری مالی شرکت

شرکت‌های بیمه تعهدات مالی طولانی‌مدت دارند، از جمله پرداخت خسارت به بیمه‌گذاران در آینده. انضباط مالی تضمین می‌کند که منابع مالی کافی برای پوشش این تعهدات موجود باشد و شرکت با بحران نقدینگی مواجه نشود.

افزایش اعتماد مشتریان

مشتریان با خرید بیمه‌نامه، به شرکت اعتماد می‌کنند که در زمان نیاز، تعهدات خود را انجام خواهد داد. انضباط مالی و مدیریت شفاف منابع شرکت باعث افزایش اعتماد عمومی و جذب مشتریان بیشتر می‌شود.

رعایت الزامات قانونی و نظارتی

بسیاری از نهادهای نظارتی و بیمه‌ای قوانین و استانداردهایی برای مدیریت مالی شرکت‌های بیمه وضع کرده‌اند. رعایت این استانداردها برای حفظ مجوز فعالیت و جلوگیری از جریمه‌های سنگین ضروری است.

کاهش ریسک

شرکت‌های بیمه با مدیریت ضعیف مالی در معرض ریسک‌های متعددی مانند ورشکستگی، ناتوانی در پرداخت خسارت‌ها، و از دست دادن سرمایه‌گذاران قرار می‌گیرند. انضباط مالی به شناسایی، ارزیابی و کنترل این ریسک‌ها کمک می‌کند.

ارتقای سودآوری

انضباط مالی امکان برنامه‌ریزی بهتر، کاهش هزینه‌ها و استفاده بهینه از منابع مالی را فراهم می‌کند. این امر به افزایش سودآوری شرکت منجر می‌شود و توان رقابتی آن را در بازار بهبود می‌بخشد.

مدیریت سرمایه‌گذاری

شرکت‌های بیمه بخشی از حق بیمه‌های دریافتی را سرمایه‌گذاری می‌کنند. انضباط مالی کمک می‌کند این سرمایه‌گذاری‌ها به گونه‌ای انجام شوند که هم سودآوری داشته باشند و هم با تعهدات بیمه‌ای هماهنگ باشند.

محافظت در برابر شوک‌های اقتصادی

بازارهای بیمه تحت تاثیر نوسانات اقتصادی هستند. انضباط مالی به شرکت‌ها کمک می‌کند تا در برابر شوک‌های اقتصادی، مانند رکود یا تورم، مقاومت بیشتری نشان دهند.

رقابت‌پذیری در بازار

شرکت‌های بیمه با مدیریت مالی قوی می‌توانند نرخ‌های رقابتی‌تری ارائه دهند، خدمات بهتری به مشتریان ارائه کنند و سهم بیشتری از بازار را تصاحب کنند.

در مجموع، انضباط مالی نه تنها پایه‌ای برای بقا و موفقیت شرکت‌های بیمه است، بلکه ابزار کلیدی برای تضمین آینده پایدار و موفقیت‌آمیز آن‌ها محسوب می‌شود.