درس‌هایی که از حادثه تلخ بندر شهید رجایی بر گرفتیم

به گزارش ریسک نیوز، محمدعلی سلیمانیا  کارگزار، سخنران و نویسنده صنعت بیمه در مقاله ای درس آموخته هایی از حادثه بندر شهید رجائی را به تصویر کشیده که در ذیل می آید:

به عنوان کسی که ۲۵ سال  در کشور و ۲۰ سال در مجتمع بندری شهید رجایی به شرکت‌ها و سازمان‌ها مشاوره امور بیمه داده ام، می‌خواهم نکات و درس‌هایی از این حادثه تلخ را بیان کنم، شاید چراغ راهی باشد برای صنعت بیمه و شرکت‌ها و سازمان‌های کوچک و بزرگ کشور.

پرسش اساسی این است که آیا این حادثه قابل پیشگیری بود ؟

در زمینه مدیریت ریسک و گام‌های چهارگانه ( حذف، کاهش، پذیرش و انتقال ) ریسک، می‌توان گفت این ریسک قابل حذف نبود اما قابل کاهش بود. اگر اظهار نوع کالا واقعی انجام می گرفت، این ریسک به احتمال زیاد قابل کاهش و در صورت بروز، قابل کنترل بود. چرا که با انتقال این محموله خطرناک به ترمینال کالای خطرناک بندر رجایی، تیم کارآموزده ی این ترمینال با رعایت تمامی استانداردها و پروتکل‌ها از زمان تخلیه از کشتی تا  جا به جایی و بارگیری دوباره یا برعکس، میزان ریسک بروز حادثه را به شدت کاهش می‌داد. در صورت بروز حادثه نیز با واکنش سریع  جلوی گسترش خسارت و بروز فاجع گرفته می شد.

چه کسی مقصر است ؟

بی‌شک نمی‌توان تمام تقصیر حادثه را متوجه شرکت سینا به عنوان اپراتور مربوطه دانست. چرا که اظهار خلاف واقع مالک محموله و کوتاهی اداره کل بنادر در تهیه تجهیزات مناسب برای شناسایی کالاهای خطرناک نیز جز عوامل اصلی بروز چنین حادثه‌ای بوده است. اما سهم شرکت سینا را نیز نمی‌توان نادیده گرفت. چرا که پیش از بارگیری یا تخلیه محموله می‌بایست نسبت به راستی آزمایی اقدام می‌کرد و در صورت تشخیص خطرناک بودن محموله، بلافاصله اقدامات لازم انجام می‌شد. پس با اطلاعات فعلی که در اختیار داریم می‌توان گفت سهم تقصیر میان مالک اظهار کننده، اداره بندر شهید رجایی و شرکت سینا تقسیم می گردد.

آیا پوشش‌های بیمه‌ای مناسب برای این ریسک‌ها، توسط اداره کل بنادر و دریانوردی و محوطه های فعال در بندر شهید رجایی تهیه شده است ؟

مسلما پاسخ به این پرسش برای هر محوطه کانتینری متفاوت است. برخی از محوطه‌های فعال در بندر شهید رجایی ارزش و  اهمیت تهیه بیمه نامه‌های متناسب با ریسک‌های تهدید کننده را درک کرده اند. در حالی که بسیاری از محوطه‌ها متاسفانه تهیه بیمه نامه‌های مناسب را هزینه تلقی نموده و چون تاکنون حادثه فاجعه باری نداشته‌اند، از حضور مشاوران کارآزموده بهره نمی‌برند. پس به تهیه بیمه نامه به صورت مستقیم از شرکت‌های بیمه یا استفاده از مشاوران نابلد ( با خیال صرفه‌جویی در هزینه‌ها ) بسنده می‌کنند.

در این مورد نیز متاسفانه برابر اطلاعات واصله بیمه نامه های مناسب  تهیه نشده اند. جای بسی شگفتی است که اداره کل بنادر و دریانوردی با آن همه درآمد و دستگاه‌های عریض و طویل و قراردادهای بیمه‌ آنچنانی برای کارکنان، در تهیه بیمه نامه متناسب با ریسک برای بنادر کشور بسیار کوتاهی نموده است. آنچنان که برابر اطلاعات به دست آمده، برای همه بنادر کشور تنها به خرید پوشش ۵۰۰ میلیون تومان خسارت مالی و ۱۰ نفر خسارت جانی اقدام  و تنها با پرداخت حق بیمه‌ای حدود ۴۵۰ میلیون تومان، کل بنادر کشور را به خیال خود بیمه کرده است. ( البته امیدوارم این خبر نادرست باشد!)

نقش شرکت‌های بیمه در مدیریت ریسک‌ چیست ؟

آموزش نمایندگان  برای ارایه بیمه نامه‌های مناسب به افراد حقیقی و حقوقی

امری که متاسفانه در طول دهه‌های گذشته همیشه کم اهمیت بوده و شرکت‌های بیمه تنها با جذب  نماینده، بدون هیچ آموزش خاصی، به دنبال بالا بردن تابلوی خود در سطح شهرها هستند. برخی از شرکت های دیگر به نیز به آموزش های کم کیفیت بسنده می کنند.

آموزش کارکنان  برای ارایه مشاوره‌های ابتدایی در صدور بیمه نامه‌ها

این امر نیز متاسفانه به صورت جدی توسط شرکت‌های بیمه پیگیری نمی‌شود و نسل های کارکنان شرکت‌های بیمه روز به روز  کم سوادتر و ناآگاه‌تر می‌شوند. استخدام کارکنان دارای انگیزه یادگیری و پیشرفت نیز می تواند موثر باشد.

بهره‌بندی از مشاوران کارآزموده برای شناسایی ریسک‌های احتمالی

امری که در تمام دنیا رایج است و شرکت‌ها پیش از پذیرش ریسک هر فرد یا سازمانی، با کمک مشاوران زبده به بررسی ابعاد ریسک‌های احتمالی پرداخته و توصیه ایمنی لازم را به بیمه گذار ارائه می کند. اما در کشور ما توجه چندانی به آن نمی‌شود.

دوری از رقابت‌های ناسالم و کاهش شدید نرخ‌های حق بیمه

متاسفانه پس از آزادسازی نرخ‌ها توسط بیمه مرکزی در بسیاری از رشته‌های بیمه‌ای، شرکت‌های بیمه وارد فاز تازه‌ای از کاهش شدید نرخ‌ها و ارایه حق بیمه‌های غیر فنی گردیده‌اند. امری که نه تنها به زیان صنعت بیمه بلکه به زیان بیمه‌گذاران نیز هست. وقتی شرکت بیمه‌ حق بیمه متناسب با ریسک ‌ها را دریافت نمی کند، بدیهی است که در زمان بروز ریسک‌های فاجعه بار، از ایفای تعهدات به صورت کامل، سر باز خواهد زد. این کاهش حق بیمه‌ها در کنار آیین نامه پلکانی کارمزد، سبب کاهش جذابیت صنعت بیمه برای نمایندگان و کارگزاران نیز شده است. نمایندگان و کارگزاران دریافته‌اند که هرچه بیشتر تلاش کنند و هرچه متخصص‌تر شوند و پورتفوهای بزرگتری جذب کنند، با آیین نامه پلکانی کارمزد جریمه می‌شوند و کارمزد کمتری دریافت می‌کنند. از این رو به فعالیت در همان بخش بیمه‌نامه‌های خرد و متوسط که نیاز به دانش تخصصی چندانی ندارد، ادامه می‌دهند. دستاورد آن نیز مشخص است. صنعت بیمه تمایل یا دانش کافی برای مشاوره به سازمان‌های بزرگ را ندارد.

انواع مدیریت ریسک در بسیاری از صنایع و سازمان‌های خرد و کلان در ایران

هدف از این بخش به هیچ عنوان تلقین احساس خود کم بینی و خود تحقیری نیست. تنها ارایه واقعیاتی است که در این ۲۵ سال در همکاری با بسیاری از شرکت‌ها و سازمان‌های بزرگ و کوچک دریافته‌ام.

الف ـ مرگ حق هست ولی برای همسایه.

ب ـ نوشدارو پس از مرگ سهراب.

پ ـ الان که اتفاق افتاد و گذشته، دیگر هم پیش نخواهد آمد.

ت ـ علاج واقعه پیش از وقوع می‌کنند و فردا را هم اندیشه می‌کنند.

متاسفانه تعداد افراد و سازمان‌هایی که گزینه آخر را مدنظر قرار می‌دهند و با تهیه بیمه نامه‌های فنی مناسب با ریسک، سد را پیش از آمدن سیل می‌سازند، کم است.

به نظر می‌رسد حوادثی همچون پلاسکو، متروپل، قطار نیشابور، زلزله بم و انفجار در شرکت سینا در بندر شهید رجایی باید درس عبرتی باشد برای همه شرکت‌ها و سازمان‌ها و همچنین شرکت‌های بیمه. اما چه زمانی می‌خواهیم درس بگیریم هنوز روشن نیست!

جمع‌بندی

– به تمام افراد، سازمان‌ها و شرکت‌های  کوچک و بزرگ پیشنهاد می‌شود با بررسی موشکافانه ریسک‌های خود و بهره‌مندی از مشاوران حرفه‌ای، بیمه نامه‌های مناسب را تهیه نمایند. چرا که یک حادثه فاجعه بار ( که اساساً بیمه نامه‌ها برای همین حوادث تهیه می‌شوند ) می‌تواند شیرازه سازمان و درآمد سال‌های گذشته و آینده آن را از بین برده و حتی به فروپاشی سازمان ها بینجامد.

– به تمامی دست‌اندرکاران صنعت بیمه به ویژه مدیران عامل، مدیران فنی و مدیران شعب پیشنهاد می‌شود در کنار آموزش کارکنان و نمایندگان خود و بهره مندی از کارشناسان و مشاوران ریسک کار آزموده، از ارایه نرخ‌های غیر فنی و رقابت ناسالم و بیهوده بپرهیزند و دید بلند مدت را در شرکت خود جایگزین جذب پورتفوی به هر قیمتی نمایند.

– از ‌تمامی نمایندگان و کارگزاران و همکاران ارجمندم در صف فروش شرکت‌های بیمه خواهشمندم آموزش و یادگیری را جدی گرفته و پیوسته در حال ارتقای دانش فنی خود باشند. امید است که با درس گرفتن از حوادث از بروز خسارت‌های جانی و مالی در آینده پیشگیری گردد.