راد: هوش مصنوعی در صنعت بیمه بدون داده‌های استاندارد، به اعتماد منجر نمی‌شود

عباس راد، استاد دانشگاه شهید بهشتی و اکچوئر رسمی بیمه، در پنل «بازآفرینی نظام اقتصادی ایران» با ارائه سخنرانی مبسوطی با عنوان «بیمه، هوش مصنوعی و حکمرانی هوشمند»، بر ضرورت بهره‌گیری مسئولانه از هوش مصنوعی در صنعت بیمه و حفظ نقش انسان در تصمیم‌گیری‌های حساس تأکید کرد.

به گزارش ریسک نیوز،راد در ابتدای سخنان خود با ترسیم سناریویی از کاربرد هوش مصنوعی در صنعت بیمه گفت: فرض کنید از شرکت بیمه پیامی دریافت می‌کنید که در آن اعلام شده است «خسارت شما رد شد». وقتی علت را جویا می‌شوید، پاسخ می‌شنوید: «سیستم این‌طور تشخیص داده است.» این سناریو یکی از دغدغه‌های جدی امروز ماست؛ چراکه هوش مصنوعی باید موجب افزایش اعتماد شود، نه کاهش آن.

وی در تشریح مفهوم هوش مصنوعی اظهار کرد: هوش مصنوعی به سیستم‌هایی گفته می‌شود که از داده‌ها یاد می‌گیرند، اطلاعات را تحلیل می‌کنند، الگوها را کشف کرده و در بسیاری از موارد پیشنهاد یا حتی تصمیم ارائه می‌دهند. در واقع، هوش مصنوعی بر سه محور یادگیری، کشف و تصمیم‌گیری استوار است.

به گفته راد، هوش مصنوعی با تحلیل کلان‌داده‌ها، الگوهای پنهان را شناسایی و گستره وسیعی از اطلاعات را پردازش می‌کند. بنابراین، این فناوری صرفاً یک ابزار اجرایی نیست، بلکه قابلیت تحلیل، پیشنهاد و در برخی موارد تصمیم‌گیری دارد.

صنعت بیمه بیش از بسیاری از صنایع به هوش مصنوعی نیاز دارد

این استاد دانشگاه با اشاره به ماهیت فعالیت صنعت بیمه تصریح کرد: از آنجا که کسب‌وکار بیمه بر مبنای تصمیم‌گیری درباره ریسک شکل گرفته است، این صنعت بیش از بسیاری از صنایع دیگر به هوش مصنوعی نیاز دارد.

وی در عین حال، تهدیدها و مخاطرات این فناوری را برشمرد و گفت: سوگیری و تبعیض الگوریتمی، نقض حریم خصوصی و امنیت داده‌ها، جعل عمیق، جعبه سیاه الگوریتمی، تأثیر بر اشتغال و ایجاد شکاف در منابع انسانی از جمله مهم‌ترین تهدیدهای هوش مصنوعی هستند.

راد همچنین با اشاره به هشدارهای مطرح‌شده درباره توسعه هوش مصنوعی، به موضوعاتی همچون تبدیل‌شدن هوش مصنوعی از ابزار به عامل مستقل، تسلط بر زبان و امکان نفوذ به زیرساخت‌های سیستم‌عامل تمدن، بحران اعتماد، ممنوعیت انسان جعلی، دیوان‌سالاری الگوریتمی و رقابت بر سر سرعت به بهای قربانی‌شدن ایمنی اشاره کرد.

کاربردهای هوش مصنوعی در زنجیره ارزش بیمه

وی در ادامه به مهم‌ترین حوزه‌های کاربرد هوش مصنوعی در صنعت بیمه پرداخت و گفت: فروش و بازاریابی، صدور بیمه‌نامه، قیمت‌گذاری، مدیریت خسارت، کشف تقلب و پیشگیری از خسارت از جمله حوزه‌هایی هستند که هوش مصنوعی می‌تواند در آنها نقش مؤثری ایفا کند.

راد با اشاره به برخی تجربه‌های جهانی در این زمینه اظهار کرد: شرکت لیمونید اعلام کرده است که ۹۶ درصد پرونده‌ها را بدون دخالت انسان پردازش می‌کند. همچنین شرکت آلیانز در سال ۲۰۲۵ سامانه‌ای با عنوان پروژه «نمو» را در استرالیا راه‌اندازی کرد که به کاهش زمان رسیدگی و تسویه خسارت منجر شد.

با این حال، به گفته وی، آلیانز بر این موضوع تأکید دارد که تصمیم نهایی باید با عامل انسانی باشد.

کیفیت داده؛ پیش‌شرط موفقیت هوش مصنوعی

این اکچوئر رسمی بیمه با اشاره به اهمیت کیفیت داده‌ها، به یک ضرب‌المثل انگلیسی اشاره کرد و گفت: «داده نامناسب، خروجی نامناسب تولید می‌کند.» این موضوع نشان می‌دهد که استانداردسازی و تمرکز بر کیفیت داده‌ها، پیش‌شرط بهره‌برداری مؤثر از هوش مصنوعی است.

وی همچنین تأکید کرد که نباید چت‌بات را با هوش مصنوعی یکسان دانست؛ چراکه تحول واقعی هوش مصنوعی در لایه‌های عمیق و پنهان سازمان اتفاق می‌افتد و به بازطراحی فرآیندها و ساختارهای سازمانی نیاز دارد.

تعارض منافع و تبعیض الگوریتمی؛ دو چالش جدی صنعت بیمه

راد در بخش دیگری از سخنان خود، تهدیدهای هوش مصنوعی برای صنعت بیمه را تشریح کرد و گفت: تبعیض الگوریتمی و تهدید شمول مالی، تضعیف اصل تسهیم ریسک، نشت داده‌های حساس سلامت و مالی، تقلب با استفاده از هوش مصنوعی و جایگزینی نمایش به جای تحلیل، از جمله چالش‌های پیش روی صنعت بیمه هستند.

وی افزود: زمانی که انگیزه‌های مالی شرکت بیمه‌گر با منافع بیمه‌گذار در تعارض قرار می‌گیرد، استفاده از الگوریتم‌ها می‌تواند به شکل‌گیری نوعی دیوان‌سالاری الگوریتمی منجر شود؛ وضعیتی که در آن تصمیم‌های حساس بدون شفافیت کافی و امکان پاسخ‌گویی اتخاذ می‌شوند.

راد با اشاره به رویکرد اتحادیه اروپا در این زمینه گفت: در این اتحادیه، استفاده از هوش مصنوعی در سامانه‌های قیمت‌گذاری بیمه با نظارت‌های دقیق همراه شده است تا از بروز تبعیض الگوریتمی جلوگیری شود.

وی همچنین خاطرنشان کرد: هوش مصنوعی از یک سو ابزاری برای کشف تقلب است و از سوی دیگر می‌تواند به ابزاری برای تولید و توسعه روش‌های جدید تقلب تبدیل شود.

هفت پیشنهاد برای حکمرانی هوشمند در صنعت بیمه

این استاد دانشگاه در بخش پایانی سخنان خود، هفت محور را برای استقرار حکمرانی هوشمند و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در صنعت بیمه پیشنهاد کرد:

۱. حفظ نقش انسان در تصمیم‌گیری‌های حساس؛
۲. تضمین حق توضیح و اعتراض برای بیمه‌گذاران؛
۳. ممیزی و ارزیابی مستمر الگوریتم‌ها؛
۴. استقرار نظام حاکمیت داده و تضمین کیفیت آن؛
۵. تدوین مقررات چابک و ایجاد محیط‌های آزمون تنظیم‌گری (سندباکس)؛
۶. سرمایه‌گذاری بر آموزش و توانمندسازی منابع انسانی؛
۷. تعیین خطوط قرمز اخلاقی در استفاده از هوش مصنوعی.

راد در تشریح نقش نهاد ناظر پیشنهاد کرد: بیمه مرکزی می‌تواند سوگیری مدل‌های پرخطر هوش مصنوعی و الگوریتم‌های مورد استفاده در صنعت بیمه را ممیزی کند.

وی در پایان تأکید کرد: نهاد ناظر باید پیش از آنکه بازار با چالش‌های ناشی از توسعه این فناوری مواجه شود، قواعد و چارچوب‌های لازم را تدوین کند. در همین راستا، ایجاد سندباکس‌های تنظیم‌گری برای آزمون فناوری‌های جدید در محیطی کنترل‌شده، ضرورتی جدی است.

نظر شما چیست؟