چالشهای پیش روی بیمه زلزله در ایران

به گزارش ریسک نیوز،ایران بر روى کمربند زلزله خیزى آلپاید با آلپ به هیمالیا قرار دارد که حدود 21 درصد از کل زلزله هاى جهان در این محدوده جغرافیائى به وقوع پیوسته و احتمالا در آینده نیز به وقوع خواهد پیوست.

بررسی هاى انجام شده مبین این است که وقوع زلزله با درجات متفاوت در کلیه مناطق ایران قابل پیش بینى است.بر اساس آمارهای موجود هر سال چندین زلزله به بزرگی 3.5 تا 5.5 ریشتر و بطور متوسط هر 10سال یک بار زمین لرزه ای به بزرگی 7ریشتر در کشورها رخ می دهد.در ایران ساختمانهای شهری تا 5.5 ریشتر و ساختمانهای روستایی تا 4.5 ریشتر مقاوم هستند.

در ایران بیمه ای تحت عنوان بیمه زلزله نداریم

در ایران بیمه ای تحت عنوان بیمه زلزله نداریم، و تنها به صورت زیر مجموعه ای از بیمه آتش سوزی پوشش داده می شود.
 در کشور ما، آنچنان ابتدایی با بیمه زلزله برخورد میشود که گویی زلزله امری بسیار دور از ذهن است و تاکنون خسارتی به کشور ما وارد نکرده است. قضیه بیمه اجباری زلزله در حالی مطرح میشود که بنیان علمی صنعت بیمه کشور در رابطه با بیمه زلزله بسیار سست بوده و اغلب شاهد اظهار نظرهایی کاملا اشتباه و غیرواقعی از سوی مسئولین ذیربط در این زمینه میباشیم.

 متاسفانه ما هرگز به این نکته توجه نکرده ایم که رسالت جبران کننده بودن بیمه زلزله، در اولویت دوم نسبت به تشویقی بودن آن قرار دارد.
 ما در کشور ایران شاهد روالی مناسب و علمی در محاسبه حق بیمه ساختمانها نیستیم و در واقع در کشور ایران برخلاف سایر کشورهای زلزله خیز جهان عمل میشود.

کیفیت سازه، یکی از مهمترین فاکتورها در تعیین نرخ بیمه زلزله هستند، در حالی که در صنعت بیمه کشور، کیفیت ساختمان هیچ گونه تاثیری در نرخ حق بیمه پرداختی ندارد. بدین ترتیب که در ایران فرقی نمی کند که منزلتان خشت و گلی باشد یا بتن مسلح، روی شیب مستعد زمین لغزش باشد یا نه، بهر حال حق بیمه ای که پرداخت می¬کنید یکی خواهد بود. و این یکی از مهمترین آسیبهایی است که شرایط کنونی بیمه زلزله بر کشور وارد میکند یعنی سازه خوب با سازه بد هیچ تفاوتی ندارد.

بیمه زلزله در ایران

در دهه هاى اخیر در ایران  همانند بسیارى از کشورهاى زلزله خیز جهان بیمه به عنوان یک وسیله جبران آثار اقتصادى و زیانهاى ناشى از زلزله شناخته شده و خطر زلزله به صورت خطر ضمنى یا تبعى در رشته هاى بیمه آتش سوزى، بیمه تمام خطر مهندسى، بیمه عمر و بیمه حوادث تحت پوشش قرار مى گیرد، اما در عمل تا ابتدای دهه 70 درزمینه معرفى و اشاعه آن در جامعه ایران اقدام مؤثرى صورت نگرفته و  چنانکه بایسته است موضوع بیمه زلزله مورد بررسى و تحقیق علمى قرار نگرفته است.

 جالب توجه است که در ایران بیمه ای تحت عنوان «بیمه زلزله» نداریم، و زلزله بصورت زیرمجموعه ای از آتش سوزی پوشش داده میشود. شاید بهتر باشد قبل از نام گذاری بیمه آتش سوزی توجه نماییم که کدام یک از این پدیده ها خسارت بیشتری در طول سالیان گذشته وارد نموده است. در آن صورت شاید بیمه آتش سوزی تحت بیمه زلزله قرار می گرفت.

در کشور ما آنچنان ابتدایی با بیمه زلزله برخورد می شود که گویی زلزله امری بسیار دور از ذهن است و تا کنون خسارتی به کشور ما وارد نکرده است. قضیه بیمه اجباری زلزله در حالی مطرح می شود که بنیان علمی صنعت بیمه کشور در رابطه با بیمه زلزله بسیار سست بوده و اغلب شاهد اظهار نظر هایی کاملا اشتباه و غیر واقعی از سوی مسئولین ذیربط در این زمینه می باشیم.

متاسفانه ما هرگز به این نکته توجه نکرده ایم که رسالت جبران کننده بودن بیمه زلزله، در اولویت دوم نسبت به تشویقی بودن آن قرار دارد. بعد از زلزله زرند که گروه مهندسی جمعیت کاهش خطرات زلزله ایران، به این منطقه زلزله زده اعزام شده بود، شاهد بودیم که بلافاصله شرکت های بیمه ای، بازار یابهای خود را به مناطق کمتر آسیب دیده فرستاده بودند تا از ترس و هراس ایجاد شده بین مردم استفاده کنند و بتوانند مشتریان بیشتری را جذب نمایند.

برای مثال یکی از مغازه داران، محل کسب خود را که یک سازه خشت و گلی بود به قیمت بسیار اندکی به مدت یک سال برای سقف خسارت ۱۰ میلیون تومان بیمه کرده بود. جالب است بدانیم که سازه های خشت و گلی در تمام زلزله های گذشته امتحان خود را پس داده اند و شاهد خسارت های بیشمار جانی و مالی از سوی چنین سازه هایی بوده ایم.

ا این حال میبینیم که متولیان صنعت بیمه کشور بدون کوچکترین توجهی به هشدارهای صادر شده از سوی متخصصان امر زلزله اقدام به بیمه نمودن سازه ای می نمایند که محکوم به نابودیست و در این شرایط فرد بیمه کننده خوشحال از اینکه ملک خود را بیمه کرده است از نو سازی این سازه با مسخره یاد می کند.این یک نمونه در مورد محل تجاریست و در مورد منازل مسکونی نیز دقیقا چنین روالی وجود دارد یعنی فرد دیگر هیچگونه رغبتی در جهت ایمن سازی و بهسازی محل سکونت یا کسب خود نخواهد داشت!

ما در کشور ایران شاهد روالی مناسب و علمی در محاسبه حق بیمه زلزله ساختمانها نیستیم و در واقع در کشور ایران بر خلاف سایر کشور های زلزله خیز جهان عمل می شود.

کیفیت سازه، یکی از مهمترین فاکتور ها در تعیین نرخ بیمه زلزله می باشد در حالی که در صنعت بیمه کشور کیفیت ساختمان هیچگونه تاثیری در نرخ بیمه پرداختی ندارد. بدین ترتیب که در ایران فرقی نمی کند که منزلتان خشت و گلی باشد یا بتن مسلح، روی شیب مستعد زمین لغزش باشد یا نه، به هر حال حق بیمه ای که پرداخت می کنید یکی خواهد بود و این یکی از مهمترین آسیب هایی است که شرایط کنونی بیمه زلزله بر کشور وارد می کند. یعنی سازه خوب با سازه بد هیچ تفاوتی ندارد.

بزرگ ترین زلزله ها درتاریخ ایران

1) تا پیش از زلزله بم مرگبارترین زمین لرزه ای که در کشور ما به وقوع پیوسته، مربوط است به خرداد ماه 1369 در زنجان و گیلان، برای بسیاری هنوز خاطره تلخ درگذشت 40000 تا 50000 نفر از ساکنان مناطق شمال و شمال غرب کشور تازه است. علاوه بر آن، تعداد بیشمار دیگری نیز زخمی و بی خانمان شدند و شمار زیادی از چهارپایان اهلی روستاییان این منطقه نیز از بین رفتند. این آمار در جایگاه خود تأسف بار و ناراحت کننده هستند، اما نگاهی به آنها، وحشت آنچه در آینده ممکن است پیش بیاید را دوچندان می کند. حتی تصور چنین زمین لرزه هایی در شهرهای بزرگ ایران، بخصوص تهران و دیگر مراکز بزرگ استانها بیش از اندازه وحشتناک است!

2) زلزله طبس در شهریور ماه 1357 خسارات مالی و جانی فراوانی برجای گذاشت. در این زلزله حدود 25000 نفر جان باختند و حدود همین تعداد زخمی و بی خانمان شدند.

3) زلزله 3/7 ریشتری دشت بیاض در شهریور ماه 1347 به قدری گسترده بود که برآورد تلفات ناشی از آن مقداری تقریبی در حدود 12000 تا 20000 بوده است و مقدار دقیقی برای آن ارائه نشده است.

4) در مقام چهارم زمین لرزه بوئین زهرا قراردارد که به لحاظ میزان خسارات مالی در مقیاسی بسیار وسیع از موارد قبل به وقوع پیوسته است. در شهریور 1341 ، یک زلزله 3/7 ریشتری این منطقه را تقریباً با خاک یکسان کرد و جان 12230 نفر را گرفت.

5) یک زلزله 1/7 ریشتری تعطیلات نوروزی مردم قیر کرزین را در فروردین 1351 به عزا تبدیل کرد و آنها را در سوگ 5100 نفر از همشهریانشان نشاند.

6) در شمال غرب ایران، شهرهای مرزی با روسیه 5000 نفر از ساکنان خود را در آذر 1355 بر اثر یک زلزله 3/7 ریشتری از دست دادند.

7) زلزله 2/8 ریشتری مکران در آذر سال 1324 باعث جان باختن حدود 4000 نفر از ساکنان آن مناطق در بلوچستان شد. اگر چه این زلزله به لحاظ بزرگی، در ایران بی سابقه بوده است، اما به دلیل کم تراکم بودن منطقه خسارات جانی گسترده در پی نداشته است.

8) تقریباً 3300 نفر از ساکنان شهر درگز در شمال خراسان و روستاهای اطراف آن بر اثر زلزله 4/7 ریشتری در اردیبهشت 1308 جان باختند.

9) شهر گلباف در خرداد سال 1360 توسط زمین لرزه ای به بزرگی 9/6 ریشتر به لرزه درآمد و براثر آن حدود 3000 نفر جان خود را از دست دادند.

10)زلزله اردیبهشت ماه 1309 در سلماس با بزرگی 2/7 ریشتر که در رده ده زمین لرزه مرگبار ایران قرار دارد، جان 2500 نفر را گرفت.

بیمه زلزله در سایر کشورها

 بیمه زلزله در کشورهای زلزله خیز از جایگاه ویژه ای برخوردار است و این کشورها توانسته اند با مطالعات گسترده ریسک و خطر توسط متخصصان و مهندسان زلزله و سازه، قیمتهای واقع گرایانه و حقیقی برای نرخهای حق بیمه زلزله تعیین نموده و آن را در مسیر صحیح هدایت نمایند.

 برای مثال در کشوری غیر از ایران، حق بیمه برای یک سازه حدود 10 درصد هزینه ایمن سازی آن برآورد می شود. بدین ترتیب که اگر هزینه ایمن سازی یک سازه 15 میلیون تومان باشد، حق بیمه ای که برای یکسال بیمه زلزله پرداخت می شود، چیزی حدود یک میلیون و پانصد هزار تومان خواهد بود.

 مالک هر ساختمان بر اساس اینکه ساختمان وی چقدر در مقابل زلزله آسیب پذیر است مجبور به پرداخت حق بیمه می باشد و صاحبان سازه¬های آسیب پذیر مسلما می بایست مبلغ بیشتری پرداخت کنند. این به معنی استفاده صحیح از دست آوردهای علم مهندسی زلزله چه در مرحله برآورد خطر زلزله و چه در مرحله آسیب پذیری لرزه ای می باشد.

 چندین روش مختلف برای برآورد آسیب پذیری سازه ها وجود دارد ولی فرایند کلی آن عبارتست از تحلیل اینکه سازه در چه ساختگاهی ساخته شده و بطور کلی شتاب طراحی ساختگاه چقدر است، و در نهایت بررسی آسیب پذیری لرزه ای که شامل پارامترهای مختلفی از جمله نوع سازه، کیفیت ساخت، کیفیت اسناد نظارت، عمر سازه و سایر پارامترهای دخیل در عملکرد سازه در مقابل زلزله می باشد.

در چنین نظام بیمه ای، اینکه کجا ساخته ایم و چگونه ساخته ایم مهم است. و این یعنی تشویق مالکان به انتخاب دقیقتر ساختگاههای ایمن (با رعایت فاصله مناسب از گسل و دوری از مکانهای مستعد زمین¬لغزش) و نیز دقت در انتخاب سازه های مقاوم در برابر زلزله.

چنین قوانینی از طرف دیگر، باعث خواهد شد تا عموم مردم همواره با سوالات مهمی از جمله "ایا سازه من در مقابل زلزله ایمن است؟"روبرو شوند و این امر باعث خواهد شد تا اهمیت زلزله و خسارتهای ناشی از آن به صورت غیرمستقیم ( جدای از آموزشهای مستقیم ) در بطن جامعه وارد شود و مطمئنا تاثیر آن بیش از آموزشهای مستقیم بوده و در نهایت منجر به فرهنگ سازی در جهت ساخت و انتخاب سازه¬های ایمن خواهد شد.