ساختار و کارکردهای طرحهای حمایت از بیمه گذاران/زهرا ماجدی، سپیده رمضانی

3.4. محرک‌‌ها
محرک‌‌های لازم برای درگیر شدن طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران ممکن است به کارکردهایی که برای طرح‌‌ در نظر گرفته شده‌اند بستگی داشته باشند.‌‌ محرک‌‌ها اغلب به روند ورشکستگی یا شاخصی که نشان می‌‌دهد بیمه‌‌گر در وضعیت عدم توانایی مالی قرار دارد،‌‌ مرتبط هستند.‌‌ بنابراین نظام‌‌های توانگری باید نقش طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران را در روند ورشکستگی مشخص نمایند و محرک‌‌ها را به طور صریح تعریف کنند.
طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران اغلب قبل از شروع روند ورشکستگی درگیر می‌‌شود.‌‌ مداخله اثربخش طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران می‌‌تواند در صورت لزوم و در سایه چارچوب نظارتی، نظام توانگری مالی و حوزه قدرت و مداخله نهادهای ناظر در جهت کاهش هزینه‌های ورشکستگی بیمه‌‌گر سودمند باشد.
مذاکره با بیمه‌‌گر ناتوان قبل از ورشکستگی اغلب طولانی مدت است.‌‌ در ابتدا طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران به همراه نهاد ناظر، با بیمه‌‌گر در جهت یافتن راه حلی برای حفظ توانگر مالی همکاری می‌‌کند.‌‌ در طی این مدت طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران ممکن است با گروه‌‌های کسب‌‌وکار همکاری کرده و توافق‌‌هایی جهت انتقال تمام یا بخشی از بیمه‌‌نامه‌‌ها بلافاصله هنگامی که شرکت در وضعیت انحلال قرار گیرد، انجام دهد. ‌‌هدف از این کار، انجام اقداماتی منظم و ثمربخش جهت تضمین پرداخت خسارت بیمه‌‌گذاران است.

4. ملاحظات فرامرزی
بسیاری از بیمه‌‌گران محصولات خود را در مقیاس فرامرزی از طریق شعبه‌‌های داخلی یا مبتنی بر خدمات به فروش می‌رسانند.‌‌ در این موارد ورشکستگی بیمه‌‌گر بر بیمه‌‌گذاران در همه حوزه‌‌ها و بر گروه‌‌های مختلف مانند بیمه‌‌گذاران، اعتباردهندگان و کارکنان اثرگذار است.‌‌ بسته به ترتیبات طرح‌‌‌های حمایت از بیمه‌‌گذاران ممکن از بیمه‌‌گذاران در یک یا چندین حوزه حمایت به عمل آورند. در این مورد باید ملاحظاتی مانند همکاری‌ها و توافقات میان طرح‌ها و مسئولیت هر یک از طرح‌ها در نظر گرفته شوند (IAIS، 2011).

4.1. همکاری میان طرح‌های‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران
‌‌ارائه پوشش به صورت فرامرزی باید از سوی طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران، نهادهای نظارتی مرتبط و بیمه‌‌گذاران درک شود.‌‌ در این موارد توافقات همکاری میان طرح‌های‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران از جمله توافقاتی در زمینه رسیدگی به خسارت، حائز اهمیت است. ‌‌بر این اساس تعریف روشن چارچوب این همکاری شامل اختیارات و مسئولیت‌‌های معین ضروری است. هرچند جزئیات توافق بسته به شرایط هر حوزه قضایی متفاوت است، اما معمولاً شامل موارد زیر می‌‌شود:
• الزاماتی برای بروز رسانی منظم مانند ارائه اطلاعات اصلی در مورد طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران ‌‌
• الزامات برای اطلاع رسانی اولیه در موارد ورشکستگی (برای مثال رشته‌‌های بیمه‌‌ای، تعداد بیمه‌‌گذاران و جزئیات جبران خسارت)
• توزیع وظایف مرتبط با رسیدگی به خسارت در مقیاس فرامرزی، مانند تعیین نقطه تماس بیمه‌‌گذاران در حوزه اصلی آنها در مورد ارزیابی خسارت‌‌ و جبران خسارت به نیابت از سایر طرح‌‌‌های حمایت از بیمه‌‌گذاران
• بازپرداخت و کارمزدهای رسیدگی، تأمین هزینه‌‌های ناشی از مشارکت در فرآیند جبران خسارت به نیابت از سایر طرح‌ها
• تمهیداتی برای به اشتراک‌‌گذاری و حفظ اطلاعات محرمانه
• حل اختلافات میان طرح‌های‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران ‌‌‌

4.2. مسئولیت‌‌ها در حوزه‌‌ی قضایی اصلی و میزبان
در صورتی که طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران در حوزه‌‌ی قضایی اصلی از تمام بیمه‌‌گذاران صرفنظر از اینکه در حوزه اصلی یا میزبان باشند حمایت ‌‌کند، حائز اهمیت است که طرح:
• در مورد اطلاعات مرتبط به همه بیمه‌‌گذاران شامل کسانی که در حوزه‌‌های قضایی میزبان هستند، اطلاع‌‌رسانی کند.‌‌
• رویه‌‌های رسیدگی به خسارت که پرداخت خسارت کافی و به هنگام به بیمه‌‌گذاران را در حوزه‌‌های اصلی و میزبان تضمین می‌‌کند، ایجاد کند.
رسیدگی به خسارت از سوی طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران حوزه اصلی می‌‌تواند از طریق طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران در حوزه میزبان تسهیل می‌شود. ‌‌این بدان معنا نیست که طرح میزبان لزوماً باید پرداختی انجام دهد. ‌‌این ترتیبات باید با توافق هر دو طرح‌‌ و با در نظر گرفتن نظام‌‌های قانونی حوزه‌‌های قضایی و سازوکارهای هماهنگی میان نهادهای ناظر انجام شود.
در صورتی که طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران در حوزه‌‌ی اصلی بیمه‌‌گر ورشکسته از بیمه‌‌گذاران در حوزه‌‌های قضایی میزبان حمایت نکند، بیمه‌گذاران در حوزه قضایی میزبان ممکن است از سوی طرح‌های محلی‌‌ مورد حمایت قرارگیرند. در مواردی نیز طرح‌های‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران هم در حوزه اصلی و هم در حوزه‌‌های قضایی میزبان مسئول پوشش بیمه‌‌نامه‌‌های عرضه شده به صورت فرامزی هستند.‌‌ در این موارد بر اساس قانون، بیمه‌‌گر باید عضو هر دو ‌‌طرح‌‌ باشد. ‌‌این مسئله تضمین می‌‌کنند که تمامی بیمه‌‌گذاران در مقیاس فرامرزی مورد حمایت قرار می‌‌گیرند.‌‌ در این شرایط باید در توافقات صورت گرفته، موارد زیر مشخص شوند:
• نحوه‌ی توزیع وظایف و نحوه‌ی تفکیک هزینه‌‌های جبران خسارت
• مسئول پاسخگویی به خسارت‌‌های بیمه‌‌گذاران در حوزه قضایی میزبان
• سطوح جبران خسارت، فرانشیزها و غیره
• نحوه‌ی برخورد منصفانه با بیمه‌‌گذاران در تمامی حوزه‌‌های قضایی
• در صورتی که یکی از طرح‌های‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران به نیابت از دیگری، زودتر جبران خسارت نماید چه اتفاقی خواهد افتاد و چه توافقات رسمی برای تضمین پرداخت خسارت به بیمه‌‌گذاران مورد نیاز است.
• در صورتی که یکی از طرح‌های‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران به جبران خسارت بپردازد و دیگری داوطلب برعهده گرفتن پرتفوی بیمه‌‌گر (عمدتاً در مورد بیمه‌‌های بلندمدت) ورشکسته شود، چه اتفاقی خواهد افتاد.
• رویه‌‌های حل اختلاف برای هر گونه تعارض ناشی از رسیدگی به خسارت و غرامت‌‌های معوق میان چند طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران ‌‌
عدم وجود طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران در حوزه‌ اصلی بیمه‌‌گذار ممکن است باعث شود که وی بیمه‌‌نامه‌‌ای را به صورت فرامرزی از کشوری خریداری کند که در آن طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران وجود دارد. ‌‌البته این امر مستلزم این است که بیمه‌‌گذار آگاهی مناسبی از این موضوع داشته باشد.
از سوی دیگر فعالیت‌‌های بین‌‌المللی، رویکردهای متفاوت در طراحی و گستره فعالیت طرح‌‌‌های حمایت از بیمه‌‌گذاران در حوزه‌‌های قضایی مختلف، ممکن است باعث شود که محصول بیمه‌‌ای تحت پوشش بیش از یک طرح باشد. ‌‌این مسئله ممکن است باعث افزایش هزینه‌‌های بیمه‌‌گران شود به طوری که مجبور شوند در بیش از یک حوزه‌‌قضایی مالیات پرداخت کنند.‌‌ بنابراین در صورتی که احتمال وجود چندین پوشش وجود دارد، همکاری میان حوزه‌‌های قضایی باید در نظر گرفته شود تا از هزینه‌‌های غیرضروری اجتناب شود.

5. ملاحظات نظارتی
طرح‌های‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران به تقویت دستیابی به اهداف نظارتی کمک می‌‌کنند.‌‌ برای اینکه طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران اثربخش باشد، باید توسط سیستمی نظارتی با کارکردی مطلوب مورد حمایت قرار گیرد و نباید به عنوان جایگزین سیستم نظارتی توانمند در نظر گرفته شود. در بخش زیر نقش نهاد ناظر و نحوه‌ی همکاری آن با طرح حمایت از بیمه‌گذاران تشریح شده است.

5.1. همکاری میان طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران و نهاد ناظر
تعریف صریح نقش‌‌ها و مسئولیت‌‌های افراد درگیر در هنگام ورشکستگی بیمه‌‌گر حائز اهمیت است. ‌‌طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران و نهادهای ناظر مرتبط به ویژه در مواردی که مسائل فرامرزی و برنامه‌‌ریزی احتمالی وجود دارد باید کاملاً با یکدیگر همکاری نمایند.‌‌ این امر در جایی که نهاد ناظر در ورشکستگی بیمه‌‌گر نقش دارد یا کارکردی‌‌های وسیعتری نسبت به پرداخت خسارت دارد، از اهمیت بیشتری برخوردار است.‌‌ رویه‌‌های تبادل اطلاعات باید در هنگام پایه‌‌ریزی طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران ایجاد شوند.‌‌ برخی از حوزه‌ها دارای سازوکارهایی برای هشدار اولیه هستند تا از طریق آن طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران از انحلال شرکت بیمه یا سایر مداخلات قانونی آگاهی یابد. ‌‌این سازوکارها می‌‌توانند رسمی یا غیر رسمی باشند.‌‌ در هر دو حالت، توافقات محرمانگی میان طرف‌‌های مختلف، مورد نیاز است تا بتوان اطلاعات محرمانه را مبادله کرد.

در برخی از حوزه‌‌های قانونی ناظر بیمه‌‌ای و طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران ممکن است نظارتی توام را بر بیمه‌‌گرانی که ریسک آنها بالا ارزیابی شده است، انجام دهند.‌‌ در برخی موارد طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران ممکن است به طور مستقیم درگیر برخی از جنبه‌‌های نظارت بر بیمه‌‌گری شود که در معرض ریسک است.
در برخی از حوزه‌‌های قضایی چارچوب همکاری و هماهنگی میان طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران و نهادهای ناظر بیمه‌‌ای از طریق تفاهم‌‌نامه‌‌ای به رسمیت شناخته می‌‌شوند. ناظر بیمه‌‌ای و طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران باید هزینه‌‌های مشهود و نامشهود را به همراه سایر مزایا و معایب هر یک از گزینه‌‌های مداخله تحلیل نمایند. ‌‌آنان باید این موارد را با هزینه‌‌هایی که ممکن است از انحلال شرکت بیمه ایجاد شود مقایسه کنند. ‌‌قبل از انتخاب هر گزینه باید اطمینان حاصل شود که این گزینه در جهت حفظ منافع بیمه‌‌گذاران است.

5.2. نقش نهاد ناظر
نظارت اثربخش و مداخله به‌هنگام توسط نهاد ناظر می‌‌تواند به کاهش احتمال ورشکستگی بیمه‌‌گر کمک نماید. ‌‌در هنگام ورشکستگی بیمه‌‌گر نیز، نهاد ناظر حمایت از حقوق بیمه‌‌گذاران و رسیدگی اثربخش به مشکل بیمه‌‌گر را مورد توجه قرار خواهد داد.‌‌ طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران می‌‌تواند در هر دو مورد مشارکت داشته باشد؛ بر این اساس نهادهای ناظر علاقه زیادی به فعالیت طرح‌های‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران که بر بیمه‌‌گذاران و بیمه‌‌گران در حوزه‌‌ی قضایی آنها اثرگذارند، دارند. هرچند طرح‌های‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران به طور کلی توسط هیئت مدیره‌ای مورد بازنگری قرار می‌‌گیرند، ناظر نیز ممکن است بازنگری‌‌هایی زیر را انجام دهد:
• بازنگری برنامه فعالیت طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران ‌‌
• انجام ممیزی طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران ‌‌
• بازنگری صورت‌‌های مالی و گزارش‌‌های سالانه
در برخی از حوزه‌‌های قضایی انتصاب هیئت مدیره و تغییر قوانین و خط‌‌مشی‌‌های داخلی طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران منوط به موافقت نهاد ناظر است. ‌‌برای مثال در انگلستان‌‌ نهاد خدمات مالی ‌‌و نهاد مقررات محتاطانه قوانین طرح‌‌ جبران خسارت خدمات مالی را وضع و مدیران آن را منصوب می‌‌کنند.
در جایی که طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران از نهاد ناظر مجزا است باید به طور مستقل اما با سلسله مراتب پاسخگویی شفاف و همکاری مناسب فعالیت نماید. در برخی از حوزه‌‌های قضایی ارزیابی ریسک بیمه‌‌گران که توسط ناظر صورت می‌‌گیرد، توسط طرح‌‌ حمایت از بیمه‌‌گذاران مورد استفاده قرار می‌‌گیرد.

6. نتیجه‌گیری
اساس و منطق تأسیس طرح حمایت از بیمه‌گذاران اغلب بر پایه زیان تحمیل شده به بیمه‌گذاران ناشی از ورشکستگی بیمه‌گر است. بهترین روش برای اجتناب از ورشکستگی دارا بودن چارچوب احتیاطی توانمند است. حال اگر این چارچوب شکسته شود، طرح حمایت از بیمه‌گذاران می‌تواند در مقابل پیامدهای زیان‌بخش ورشکستگی بیمه‌گر از بیمه‌گذاران حمایت به عمل آورد. این طرح‌ها علاوه بر حمایت از بیمه‌گذاران برای جامعه و اقتصاد کشور نیز از طریق ارتقاء اعتماد عمومی به صنعت بیمه، مزایایی به همراه دارند.
در هنگام بحث در مورد کارکردها و ویژگی‌های طرح حمایت از بیمه‌گذاران، باید خصوصیات و پیچیدگی‌های صنعت بیمه از جمله گستردگی و سرعت هر گونه جبران غرامت، سازوکارهای تأمین مالی، تفاوت میان محصولات بیمه‌ای شامل افق زمانی مورد انتظار برای پرداخت خسارت و اقدامات خاص حمایت از بیمه‌گذاران در نظام قانونی و نظارتی و چارچوب توانگری مالی را مد نظر قرار داد. وجود این پیچدگی‌ها، تفاوت قابل توجهی در ارزیابی کشورها در مورد نیاز به این طرح‌ها بوجود آورده است. ولی علی رغم این تفاوت‌ها می توان به نتایج کلی زیر دست یافت:
1. طرح‌های حمایت از بیمه‌گذاران، می‌توانند سطح حمایت لازم را برای بیمه‌گذاران در زمانی که بیمه‌گر ورشکسته می‌شود، ارائه دهند.
2. ارائه پوشش نامحدود توسط طرح حمایت از بیمه‌گذاران ممکن است باعث ایجاد مخاطرات اخلاقی توسط بیمه‌گذار یا بیمه‌گر شود، که باید از طریق محدود کردن سطح پوشش و حق‌بیمه‌ها از این امر اجتناب شود.
3. سطح حمایت مناسب بستگی به شرایط بیمه‌گذاران، نقش اجتماعی و اقتصادی بیمه در زندگی مردم و میزان معرض خطر بالقوه ناشی از ورشکستگی دارد.
4. تمرکز بیشتر بر ویژگی‌های محصولات، رویکرد دقیق‌تری را در ارائه طرح‌های حمایتی نتیجه می‌دهد. بر این اساس حمایت‌های لازم با توجه به ویژگی‌های محصولات بیمه‌ای و خطرات ناشی از آنها ارائه خواهند شد.
5. ترتیبات مالی پایداری باید با در نظرگرفتن تأمین مالی با روش‌های قبل از حادثه یا پس از حادثه یا ترکیبی از این دو روش، بسته به نوع محصول (بیمه زندگی یا بیمه غیر زندگی) در نظر گرفته شوند.
6. ملاحظات گسترده‌ای باید در مورد کارکردهای طرح حمایت از بیمه‌گذاران، شامل پرداخت خسارت، کمک به انتقال پرتفوی بیمه و ارائه کمک‌های مالی ( از جمله وثایق) در نظر گرفته شود.
7. توافقات و هماهنگی‌هایی باید برای شرکت‌های بیمه‌ای با فعالیت فرامرزی انجام شود و بررسی‌های کافی در این زمینه صورت گیرد.
8. افشای اطلاعات در مورد فعالیت‌های طرح‌ها، باعث ایجاد درک بهتری از پارامترهای عملیاتی این طرح‌ها شامل روش‌های حاکمیتی و تأمین مالی آنها خواهد شد.
9. درک نهاد ناظر از فعالیت‌های طرح حمایت از بیمه‌گذاران حائز اهمیت است. همچنین نهادهای ناظر اغلب وظایفی در زمینه حاکمیت و نظارت بر طرح‌ها را بر عهده دارند و این امر به همسوسازی اهداف نهادهای ناظر و طرح‌ها کمک می‌کند.
با نگاهی به صنعت بیمه ایران، مشاهده می‌شود که با وجود آنکه در چند سال اخیر آیین‌نامه توانگری مالی تصویب و اجرا گردیده است، اما نمی‌توان ادعا کرد سازوکار مناسبی جهت حمایت از بیمه‌گذاران در وضعیت ورشکستگی شرکت‌های بیمه وجود دارد. علاوه بر این، وجود شرایط خاص در صنعت بیمه مانند سهم عمده بیمه شخص ثالث در پرتفوی بیمه‌گران و تأثیرپذیری بالای این رشته از متغیرهای مالی مانند تورم و از سوی دیگر نرخ‌شکنی‌های غیر فنی، بسیاری از شرکت‌های بیمه را در معرض ورشکستگی قرار می‌دهد.

تجربه ناتوانی شرکت‌های بیمه در ایفای تعهدات خود و نارضایتی بیمه‌گذاران در چند سال اخیر، لزوم طراحی زیرساختی توانمند برای حمایت از حقوق بیمه‌گذاران، کمک به بیمه‌گران و ارتقای اعتماد عمومی به صنعت بیمه را نشان می‌دهد. در نهایت با توجه به نیاز صنعت بیمه کشور به چنین طرح‌هایی پیشنهاد می‌شود با بررسی ساختار و کارکردهای طرح‌های حمایت از بیمه‌گذاران، طرحی متناسب با شرایط، نیاز و قوانین و مقررات صنعت بیمه کشور پایه‌ریزی شود.

منبع:  بینش