وابستگی شدید صنعت به شرایط سیاسی / فقدان رتبه بندی شرکت های بیمه

به گزارش ریسک نیوز،به نقل از اخبار پولی مالی تغییر شرایط فعالیت اقتصادی در کشور پس از تصویب برجام یک واقعیت است اما این که این تغییرات چگونه ، چه وقت، کجا و در چه سطحی رخ می دهند و کنش ها و واکنش ها به آن چگونه هست وخواهد بود ،موضوع بحث کارشناسان است. در ادامه نظر دو تن از کارشناسان صنعت بیمه علیرضا پورحسن- مدیر بیمه اتکایی شرکت بیمه البرز و راضیه اسفندیاری – کارشناس بیمه اتکایی این شرکت را در باره وضعیت این صنعت در شرایط پسا تحریم ، ملاحظه می نمایید.

حل تدریجی مسأله هسته ای ایران و رفع تحریم های علمی، اقتصادی و … تفکرات بسیاری از نقش آفرینان حوزه سیاست و صنعت را به خود مشغول داشته است و پیش بینی های متفاوتی در رابطه با چشم انداز ایران پس از دوران تحریم مطرح می گردد. مطمئناً حل مشکلی که طی چندین سال گریبانگیر یک کشور بوده است به صورت یکباره ممکن نبوده و می بایستی برنامه ای مدون برای مدیریت صحیح این تغییرات تدوین نمود.

در ذیل به نقاط ضعف، قوت، تهدید و فرصت های صنعت بیمه ایران به طور اجمالی پرداخته شده است:
نقاط ضعف:
الف – پایین بودن توان مدیریتی و کارشناسی
صنعت بیمه به دلیل جدا ماندن از بازارهای جهانی، در طول 01 سال گذشته فاقد آموزش جدی و هدفمند و به روز در رابطه با مفاهیم نوین بیمه ای بوده است. به عنوان مثال امروزه در بسیاری از شرکت ها با استفاده از مؤسسات TPA به نوعی خدمات رسانی خود در حوزه بیمه درمان را برون سپاری می کنند ولی متأسفانه باتوجه به ضعف زیرساخت ها امکان استفاده از این مکانیسم در بازارهای داخلی وجود ندارد. عدم به روز رسانی وردینگ های اتکایی )که در زمان قبل از تحریم ها مطابق وردینگ شرکتهایی نظیر مونیخ ری و سوییس ری تهیه و بر روی بعضی از بیمه نامه های مهندسی اعمال می شد( مطابق بازارهای استاندارد بین المللی، مثال دیگری از دور ماندن صنعت بیمه
ایران از بازارهای حرفه ای جهانی است.
ب – ناکارآمدی فناوری اطلاعات در عرصه صنعت بیمه
با توجه به اینکه شرکت های بیمه با داده های بزرگ ) Big Data ( مواجه اند و یکی از عوامل برتری شرکت های بیمه در بازار رقابت می تواند برخورداری از زیرساخت های سخت افزاری و نرم افزاری قدرتمند باشد، به نظر می رسد اغلب شرکت های بیمه به این مقوله اهمیت لازم را نمی دهند. امروزه داده کاوی اطلاعات ) Data Mining ( به منظور پردازش سریع، هدفمند و صحیح اطلاعات دراختیار شرکت های بیمه و با هدف سیاست گذاری های مناسب درفروش محصولات بیمه ای، یکی از ارکان لاینفک شرکت های بیمه موفق دنیاست.
ج – سهم بالای بیمه های شخص ثالث و درمان
حجم بالایی )بیش از 01 %( از حق بیمه های فروخته شده به بیمه های شخص ثالث و درمان اختصاص دارد. اتکای بیش از حد صنعت بیمه به این رشته های پرحجم و زیان ده یکی از چالش های بزرگ صنعت بیمه است. طبق گزارشات ارائه شده توسط BMI0 ، علی رغم تنوع ایجاد شده در صنعت ایران، همچنان بیمه های شخص ثالث و بیمه های درمانی بزرگترین سهم را در کل بیمه های فروخته شده در ایران دارا هستند.
د – فقدان پویایی بازارهای پول و سرمایه
با توجه به ضرورت سرمایه گذاری ها و آینده نگری درشرکت های بیمه، فقدان پویایی بازارهای پولی و مالی و سرمایه یکی دیگر از چالش هاست. شرکت های بیمه در تمامی دنیا حداکثر از محل عملیات بیمه گری بین 5 الی 8 درصد سود عملیاتی دارند و عمده سود شرکت های بیمه ناشی از سرمایه گذاری های مناسب اندوخته ها و ذخایر فنی است.
متاسفانه به واسطه تحریم های صورت گرفته و عدم تحرک و پویایی بازارهای قابل سرمایه گذاری درکشور، شرکت های بیمه از غنی سازی وجوه در دست خود ناتوان بوده و توانگری ایشان به شدت آسیب دیده است.
ه – فقدان رتبه بندی شرکت های بیمه
یکی از چالش های اصلی صنعت بیمه نبود رتبه بندی مناسب شرکت های بیمه ای است، در زمان قبل از تحریم ها به علت نداشتن Rate ، تنها ریسکهای نامناسب به بیمه گران اتکایی ایرانی پیشنهاد می شد.
و – عدم ایفای نقش در بازار بیمه جهان
جدا ماندن از بازار جهانی و عدم رعایت استانداردهای جهانی موجب گردیده است تا فاصله بسیار زیادی بین شرکت های ایرانی و خارجی ایجاد گردد، به نحوی که شرکت های ایرانی علیرغم دارا بودن حجم بالای سرمایه، به علت عدم رعایت استانداردهای بیمه ای جهانی، عدم حضور در رتبه بندی های معتبر و … توانایی شرکت در بازارهای بیمه ای جهانی را ندارند.
نقاط قوت:
الف- مقیاس پذیری بالا
بسیاری از شرکت های بیمه ای ایرانی )ایران، آسیا، البرز، دانا و …( جزو شرکت های بزرگ بیمه ای در منطقه خاورمیانه می باشند. شرکت بیمه ایران یکی از مهم ترین شرکت های بیمه ای در این منطقه می باشد و تأثیرگذاری مهمی بر این صنعت در منطقه دارا می باشد.
ب- انعطاف پذیری
شرکت های بیمه ای ایران توانسته اند علیرغم فقدان دسترسی به بازارهای جهانی طی سالیان اخیر، انعطاف پذیری بالایی از خود نشان دهند و قادر به مدیریت شرایط بوده اند.
ج- منابع عظیم طبیعی
ایران از لحاظ ذخایر نفتی و گازی دومین کشور برتر در جهان می باشد. همچنین صرف نظر از این منابع، ایران از لحاظ سایر منابع معدنی و کشاورزی دارای وضعیت مناسب و پتانسیل های بالایی است.
فرصت ها:
A.M.Best پیش بینی کرده است که با توجه به پوشش پایین بیمه ای در ایران )امکان ترویج فرهنگ بیمه و پتانسیل بالای جذب قراردادهای بیمه ای(، جمعیت 08 میلیونی آن و درصد بالای جمعیت جوان این کشور )ضریب خسارت پایین برای بیمه های عمر(، بازار بالقوه ای برای بیمه گران خارجی فراهم خواهد شد تا به این بازار نفوذ نمایند
که به نوبه خود موجب ایجاد شرایط رقابت قیمتی و بهبود شرایط این بیمه گران در ایران خواهد گردید. مهم ترین تغییری که ورود شرکت های خارجی می تواند در ایران ایجاد نماید، تغییر فرهنگ بیمه ای و افزایش ضریب نفوذ در رشته های اختیاری از جمله بیمه عمر می باشد. این موضوع اهمیت توجه به بیمه های اختیاری را آشکارتر می سازد 1 Business Monitor International Ltd که در رابطه با این موضوع می توان از شرکت های خارجی کمک گرفت. در ذیل به فرصت های عمده ای که به واسطه حذف تحریم ها برای اقتصاد کشور و به تبع آن صنعت بیمه به عنوان یکی از سه نهاد مالی مهم، ایجاد می گردد اشاره می شود:
الف- افزایش حجم پروژه های نفتی و گازی:
با توجه به حجم بسیار بالای ذخایر نفت و گاز ایران و عدم پیشرفت پروژه های این حوزه در سال های اخیر )به واسطه تحریم(، حذف تحریم ها موجب خواهد گردید تا حجم پروژه های این حوزه ها شدیدا افزایش یابد که به نوبه خود بازار بالقوه وسیعی را برای شرکت های بیمه داخلی و خارجی ایران فراهم می سازد. هرچند با توجه به ضعف ساختاری موجود در نرخ گذاری های داخلی، عدم محاسبه صحیح نسبت توانگری شرکت ها، رقابتی نبودن حوزه های انرژی و الزام واگذاری به برخی از شرکت های خاص و …، این حوزه نیازمند بهره گیری بیشتر از دانش فنی خارجی می باشد.
ب- افزایش حجم مراودات بازرگانی بین ایران و سایر کشورها:
با در نظر گرفتن افزایش احتمالی حجم مبادلات تجاری ایران با سایر کشورها، حوزه حمل ونقل )اعم از زمینی، هوایی، دریایی( و حوزه های مرتبط با آن نیز رشد قابل ملاحظه ای را تجربه خواهند نمود که حجم قراردادهای بیمه ای این حوزه ها را نیز تحت تأثیر خود قرار خواهد داد.
طبق تحقیق انجام شده توسط رویترز، جذاب ترین حوزه های بیمه ای ایران، حوزه های انرژی و حمل و نقل دریایی می باشند، لذا با توجه به پیش بینی افزایش حجم مبادلات در این حوزه، برنامه ریزی های انجام شده نیز بایستی با تمرکز بر این حوزه ها انجام پذیرد. پس از این حوزه ها نیز حوزه های هواپیما و مهندسی در رتبه های بعدی قرار دارند.
ج- توسعه صنایع گردشگری و توریسم و بهبود و نوسازی ناوگان حمل و نقل )هوایی، دریایی، زمینی( در حوزه گردشگری نیز با توجه به ظرفیت بالای جذب گردشگری ایران و کاهش موانع مسافرت به ایران، به نظر می رسد حجم این مسافرت ها به ایران افزایش چشم گیری یابد. این موضوع به نوبه خود می تواند حجم بیمه های درمان مسافران ورودی به ایران و بیمه های گردشگری را نیز افزایش دهد. همچنین با رفع احتمالی تحریم ها در حوزه حمل و نقل هوایی )نوسازی ناوگان حمل و نقل هوایی(، حمل و نقل زمینی )قراردادهای همکاری مشترک با شرکت های خودروساز جهانی( و …، ضریب خسارت مربوط به این رشته ها کاهش چشم گیری خواهد یافت و این حوزه منبع درآمد خوبی برای بیمه های کشور خواهد گردید.
تهدیدها:
الف- وابستگی شدید صنعت به شرایط سیاسی
همانگونه که هم اکنون تغییر شرایط سیاسی موجب ایجاد فرصت های عمده ای برای صنعت بیمه و سایر صنایع کشور گردیده است، وجود هرگونه مانعی در مذاکرات مجدداً می تواند مشکلات عدیده ای را برای صنایع ایجاد نماید.
ب- مقاومت بازار در رابطه با تغییر نرخ ها
با توجه به فاصله ای که بین بازار ایران و بازار جهانی ایجاد گردیده است، بسیاری از نرخ ها در رشته های مختلف به صورت کارشناسی ارائه نگردیده است، لذا تغییر این سیستم و حرکت به سوی نرخ دهی فنی ممکن است مقاومت هایی را در بخش های مختلف بازار ایجاد نماید.
ج- نرخ بالای تورم
علیرغم رکودی که در حال حاضر در کشور حاکم گردیده است، با توجه به وضعیت رکود تورمی حاکم بر اقتصاد ایران، شاخص های مالی سرمایه گذاری ها شدیدا تحت تأثیر قرار گرفته و توسعه بیمه های عمر را تحت تأثیر خود قرار می دهد.
راهکارها:
علیرغم تمامی فرصت هایی که با رفع تحریم ها پیش روی صنعت بیمه ایران قرار گرفته است، بایستی به این نکته توجه داشت که عدم مدیریت صحیح این شرایط ممکن است موجب ایجاد مشکلات عدیده ای برای صنعت بیمه داخل کشور گردد. لذا پیشنهاد می گردد با اولویت های زیر نسبت به مدیریت این شرایط اقدام نمود:
.1 انتقال دانش فنی
مهم ترین منفعتی که حضور شرکت های خارجی می تواند برای ایران ایجاد نماید، استفاده از دانش فنی و ایجاد اثربخشی بیشتر در صنعت بیمه کشور می باشد و به نظر می رسد اولین حوزه ای که بایستی در تعاملات خارجی مورد تأکید گیرد این حوزه می باشد. استفاده از تجربیات موفق کشورهای پیشرفته در ارتقای صنعت بیمه و افزایش ضریب نفوذ این صنعت، مهم ترین تأثیری است که می توان در این حوزه انتظار داشت. با توجه به آماده نبودن بستر های بیمه ای کشور از قبیل )عدم وجود سیستم های اطلاعاتی مناسب، فنی نبودن نرخ های ارائه شده، عدم حضور شرکت های ایرانی در رتبه بندی های معتبر، …(، عملاً امکان ایجاد تراز برابر در عرصه های اتکایی قبولی و واگذاری ممکن نمی باشد. علاوه بر این گشایش یکباره صنعت بیمه ایران به روی بیمه گران خارجی می تواند موجبات ورشکستگی بسیاری از شرکت های متوسط و ضعیف داخلی را فراهم آورد. از اینرو بایستی ابتدا در حوزه های ذکرشده به تقویت دانش فنی پرداخت و پس از طی یک دوره مشخص )بنا به نظر خبرگی(، به طور تدریجی نسبت به افزایش
حجم عملیات بیمه ای اقدام نمود. حوزه هایی که در انتقال دانش دارای اولویت هستند به ترتیب شامل موارد زیر هستند که می توان با عقد قرارداد با شرکت های معتبر خارجی نسبت به تقویت آنها اقدام نمود.
• اصلاح قوانین و مقررات کلان صنعت بیمه
• برنامه ریزی جهت افزایش ضریب نفوذ بیمه و تغییر فرهنگ بیمه ای
• تقویت سیستم های اطلاعاتی بیمه ای
• بسترسازی جهت حضور شرکت های ایرانی در رتبه بندی های معتبر جهانی
• نرخ گذاری های صحیح بیمه ای
• توسعه محصولات جدید بیمه ای
در این قراردادها می توان بندهایی را گنجاند که پس از انتقال دانش فنی و در صورت آماده شدن شرایط لازم، امکان همکاری های عملیاتی )قبولی/واگذاری و یا حضور مستقیم( بیشتر را برای شرکت های طرف قرارداد فراهم آورد.
همچنین برگزاری همایش ها، اعزام افراد به دوره های آموزشی در شرکت های طرف قرارداد و … نیز جزو روش هایی هستند که می توان از طریق آنها نسبت به تقویت افراد اقدام نمود.
.2 انجام عملیات بیمه ای
اهداف مختلفی را می توان جهت حضور شرکت های بیمه ای خارجی و انجام عملیات ایشان در ایران برشمرد که عمده آنها عبارتند از انتقال ریسک، افزایش درآمد بیمه ای در بلندمدت، و انتقال دانش فنی.
2.0 . انتقال ریسک:
از آنجا که ایران از جمله کشورهایی است که به دلیل شرایط جغرافیایی در تیررس حوادث طبیعی از جمله سیل و زلزله واقع شده، در این راستا توجه به سه مقوله پیش گیری از خسارت، امداد و نجات و جبران خسارت ضروری به نظر می رسد که در این میان از آنجا که در زلزله های بزرگ جهت جبران خسارت از دولت کاری ساخته نیست بیمه
به عنوان یک راهکار مناسب جهت جبران خسارات وارده مطرح می شود. در اینجاست که نقش شرکت های بیمه گر اتکایی بین المللی پس از تحریم می تواند اثر گذار باشد. نکته حائز اهمیت در این قسمت این است که با توجه به اینکه میزان Exposure ایران در این حوزه ها )زلزله و سیل و …( بسیار بالاتر از کشورهای همسایه می باشد، مطمئناً شرکت های خارجی که به بازار ایران وارد می شوند نیز اقدام به نرخ گذاری در حد بالا خواهند نمود، لذا بایستی با مدیریت صحیح سبد واگذاری، ضمن استفاده از ظرفیت بیمه گران اتکایی بین المللی این نرخ ها را در حد بهینه کاهش داد و ریسک بلایای طبیعی را از کشور خارج نمود.
2.2 . افزایش درآمد بیمه ای در بلندمدت
در دوره پساتحریم همکاری ما با صنعت بیمه اتکایی جهان باید به گونه ای باشد که طی چند سال، تراز واگذاری و قبولی ایران تقریباً متوازن باشد. هرچند انجام این کار به صورت یکباره ممکن نمی باشد، اما با برنامه ریزی صحیح و بهره گیری از فرصت ها می توان به این مهم دست یافت. بیمه مرکزی می تواند با تأسیس یک شرکت اتکایی جدید، به عنوان یک شرکت اتکایی بین المللی قدم به عرصه بازارهای جهانی گذاشته و با برنامه ریزی مناسب در بخش قبولی از خارج، سهم قابل قبولی از حق بیمه های اتکایی منطقه و جهان را به داخل کشور سرازیر نماید. نکته شایان توجه در این قسمت، حفظ درآمدهای بیمه ای داخلی می باشد. با توجه به فرصت های ذکرشده فوق، انتظار می رود حجم قراردادهای بیمه ای در حوزه های انرژی، تجاری و حمل و نقل افزایش چشم گیری خواهد داشت که موجب افزایش درآمد و حضور بیمه گران خارجی در ایران خواهد گردید، اما در مدیریت این موضوع بایستی حتماً به این نکته توجه داشت که حضور بیمه گران خارجی در ایران، به هیچ عنوان نبایستی موجب کاهش درآمدهای کسب شده توسط
بیمه گران اتکایی داخلی گردد. بزرگترین دستاورد تحریم برای صنعت بیمه سازوکارهای انتقال ریسک داخلی است که مدیران صنعت بیمه به بهترین شکل در این دوره در ایران مستقر کردند. طی سالیان اخیر شرکت های بیمه داخلی به همراه بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران با تشکیل صندوق های مشترک و اختصاص ظرفیت متناسب با توان مالی خود، اقدام به حمایت از شرکت های کوچک تر در شرایط سخت تحریم نمودند. در این دوران نیز باید این ظرفیت ها را تقویت کرد تا همواره توان مقابله با شرایط پیش بینی نشده را داشت.
2.2 . انتقال دانش فنی:
همانگونه که در قسمت های قبل تشریح گردید، ابتدایی ترین قدم در جهت استفاده از لغو تحریم ها، انتقال دانش فنی و تقویت بسترهای بیمه ای می باشد.
.3 روش های همکاری بیمه ای بین ایران و سایر شرکت های خارجی روش های مختلفی را می توان برای همکاری بین ایران و شرکت های خارجی برشمرد که عمده آنها عبارتند از:
2.0 . انجام عملیات اتکایی
2.2 . تأسیس شعبه توسط بیمه های خارجی در ایران
2.2 . خرید سهام )غیرمدیریتی( شرکت های بیمه ایرانی توسط شرکت های خارجی
2.3 . انجام سرمایه گذاری مشترک و تأسیس شرکت های جدید در ایران )با سهم مدیریتی ایران( و در خارج از ایران ) با سهم مدیریتی شرکت های طرف قرارداد
2.5 .عضویت در صندوق های منطقه ای و بین المللی
در نتیجه اقدامات فوق، امید است در بلند مدت شاهد وقوع تحولات بزرگ در زمینه بیمه از جمله ورود محصولات بیمه ای جدید، بهبود خدمات رسانی به بیمه گذاران، افزایش سرمایه شرکت های بیمه، افزایش سهم نگهداری و ظرفیت شرکت های بیمه گر باشیم.